سرگذشت تهران ( فارسى ) — الصفحة ٦١
مدرسهء مروى يا فخريه
مدرسهء مروى يا فخريه
مدرسهء مروى يا فخريه
از آثار ديگرى كه در زمان فتحعليشاه در تهران ساخته شد مدرسهء مروى يا مدرسهء فخريه است .
كه امروز ، در قسمت شرقى خيابان ناصر خسرو ، مقابل ساختمان شمس العماره ، در بازارچهء مروى قرار دارد .
بانى اين مدرسه ، حاجى محمد حسين خان مروى ، كه به خراسان گريخته و از نزديكان دربار فتحعليشاه بود ، پسر بيرامعلى آقا ، از طايفهء عزالدين لوى قاجار بود كه در مرو به دست شاهمراد ، معروف به « بيك خان » كشته شد . « 1 »
او كه در مدت اقامت خود در ايران بسيار متمول شده بود ، مدرسهء خان مروى را در تهران بنا كرد . بازارچه و باغ مروى در نزديكى اين مدرسه نيز ازجمله بناهاى يادگار محمد حسين خان مروى است . وى تمام املاك مزروعى خود را كه شامل چندين پارچه آبادى بود وقف ساخت مسجد و مدرسه كرد . « 2 » نامهاى مروى و فخريه نيز از نام و لقب محمد حسين خان مروى ملقب به فخر الدوله « 3 » گرفته شده است .
مدرسهء مروى مشتمل است بر يك مسجد و يك صحن بزرگ با حجره‌ها و طاق‌نماهاى اطرافش و مدرس « 4 » و ايوانى بزرگ در شمال صحن . تزئينات كاشيكارى كه كتيبه‌ها و اشعار عالمانه و نام فتحعليشاه و فخر الدوله بر آنها مرقوم رفته است ، زينت‌بخش ديوارهاى ايوان شمالى است . بيتى بيانگر تاريخ بناى مدرسه در يكى از اين كتيبه‌ها آمده است :
منشى طبع صبا از پى تاريخش گفت * كه سزد مدرس اين مدرسه را ادريسى
از محاسبهء حروف ابجد رقم 1231 به دست مىآيد . در پايان كتيبه هم نام محمد مهدى ، نويسندهء كتيبه‌ها و اشعار و سال 1230 مرقوم شده است . « 5 »
در ضلع شمالى صحن مدرسه ايوان خوش طرحى قرار دارد كه پشت آن ، اتاق بزرگى به عنوان مدرس ساخته شده است . در شرق و غرب مدرسه اتاقهاى بزرگى وجود دارد كه از آنها نيز براى اجتماعات و مدرس استفاده شده است .
در ورودى مدرسه از ضلع جنوبى است كه البته سر در قديمى آن ضمن تعميرات و تصرفات
( 1 ) - مرآة البلدان ، اعتماد السلطنه ، ج 1 ، ص 858 . ( 2 ) . رجال ايران در دورهء قاجار ، مهدى بامداد ، ج 3 ، ص 397 . ( 3 ) - مرآة البلدان ، ج 1 ، ص 858 . ( 4 ) . محل انعقاد جلسات مباحثه در مدارس را مىگفته‌اند . م . ( 5 ) . آثار تاريخى تهران ، ص 86 .