سرگذشت تهران ( فارسى ) — الصفحة ٤١٤
ساختمان حمامها
حمام قراقانيها در محلهء چاله‌ميدان .
حمام دوستعليخان در محلهء چاله‌ميدان نزديك خيابان رى .
حمام پاچنار در محلهء سنگلج .
حمام چال در محلهء بازار .
حمام ميرزا غلامشاه در محلهء عودلاجان .
حمام حكيم هاشم در محلهء بازار .
حمام نظام الملك در محلهء بازار .
حمام كوچه غريبان در محلهء بازار .
حمام چهل تن در محلهء بازار .
حمام قيصريه در خيابان چراغ‌برق .
حمام خانم در محلهء چال‌ميدان .
حمام قوام الدوله در محلهء عودلاجان ، سرچشمه .
ساختمان حمامها
ساختمان حمامها
« اسكلت‌بندى حمامهاى عمومى و خصوصى شبيه به هم بود . اصولا ساختمان حمام عبارت بود از چهار مكان . اول راهرو يا پله‌هاى ورودى بعد سربينه ( جايى كه در آن لخت شده يا لباس مىپوشيدند . ) راهرو ارتباطى ميان سربينه و گرمخانه و سرانجام گرمخانه كه محل استحمام و كيسه‌كشى و صابون‌زدن و مشتمال و استراحت و خواب بود .
حمامها براى سوار شدن آب معمولا پايينتر از سطح زمين ساخته مىشدند به‌علاوه ملاحظهء گرم و سردى هوا هم مىشد . كه پايينتر بودن ساختمان حمام از سطح زمين ، زمستان آن را گرم و تابستان را معتدل مىساخت . درست مثل سردابه‌ها و زيرزمين‌ها كه در عمق ده دوازده ذرعى زمستانى گرم و تابستانى خنك دارند ، يكى از شرايط مهم بناى حمام اين بود كه حتما تمام بنا در عمق زمين واقع شده سقف آن مساوى زمين باشد بنا به اصطلاح « پشت » داشته باشد در پايين‌ترين قسمت « تون » حمام را مىساختند تا بتواند آتش و حرارت را به زير خزينه و كف حمام برساند .
تون حمام كوره و آتشدانى بود كه در فضايى با مساحت پانزده تا بيست متر ساخته مىشد و در آن سوخت كورهء دسته شده و دهانهء دو وجب در دو وجب كوره نمايان بود . كوره زير خزينهء