سرگذشت تهران ( فارسى ) — الصفحة ٣١٣
يادداشتهاى جهانگردان دربارهء دوشان‌تپه
تلگرافى به قصر شاه اعلام نمود كه با وجود دشوارىهاى زياد كار داير كردن ارتباط تلگرافى خيلى زودتر از آنچه كه تصور مىرفت روبه راه شده است . البته او از مخابرهء اين تلگرام و نشان دادن همت و سرعت عمل خود چشمداشت پاداش چشمگيرى از شاه داشت ولى چون تلگرام را با جملهء حال حيوانها خوب است پايان داده بود وقتى اين تلگرام را در تكيه [ دولت ] به دست شاه دادند با آنكه از نرسيدن خبر تازه ناراحت بود ولى از خواندن جملهء حال حيوانها خوب است چنان برآشفت كه متصدى آداب‌ندان را كه بىادبى و گستاخى را به آن حد رسانده و به شير يعنى شاه دشت و جنگل حيوان خطاب كرده بود به باد دشنام و ناسزا گرفت بعد فرياد كشيد شير حيوان نيست حيوان كسى است كه به او حيوان خطاب مىكند و در همان لحظه دستور داد از كار بركنارش كنند و به راستى چه پاداش مناسبى براى آنهمه تلاش و كوشش .
در آن مدت ده روز كه مراسم مذهبى ادامه داشت ناصر الدين شاه دندان روى جگر گذاشت و نتوانست از مادر و بچه‌ها ديدن كند ولى فرداى روز پايان مراسم هنوز ساعت شش صبح نشده بود كه او را ديدند در جاده دوشان‌تپه به سرعت برق و باد مىتاخت و شب همان روز هم در حالى كه از ديدن ملكهء دشت و جنگلها و شاهزادگان كوچولو كه الحمد لله همه سالم و سرومرو گنده بودند بسيار خوشحال و راضى به نظر مىرسيد به تهران بازگشت . » « 1 »
ساموئل گرين نيز اشاره كوتاهى در سفرنامه‌اش به دوشان‌تپه داشته است : « دوشان‌تپه يكى از اماكن مطبوع طبع اعليحضرت همايون است و از شهر به قدر سه ميل مسافت دارد . در قله قطعه كوه مرتفع مفروزى بنا شده از پله‌هاى طرز غريب ، بايد بالا رفت . در پايهء اين كوه باغ بزرگى موجود است ، و حيوانات وحشى ايران را در آنجا در قفس انداخته‌اند از آن جمله شيرهاى باشكوه به هم مىرسد . » « 2 »
و بعد در جاى ديگر از خاطرات خود مىنويسد :
« يكى از عمارتهاى آيينه‌كارى بسيار قشنگى كه من ديده‌ام عمارت تابستانى اعليحضرت شاه در دوشان‌تپه است . » « 3 »
دكتر فووريه ، پزشك مخصوص ناصر الدين شاه ، نيز در فصل چهارم كتاب خاطرات سفر خود به ايران دربارهء دوشان‌تپه آورده است
( 1 ) - آدمها و آيينها در ايران ، ص 196 - 194 ، نقل با اندك‌اختصار ( 2 ) - ايران و ايرانيان ، ص 158 ( 3 ) - همان ، ص 333