سرگذشت تهران ( فارسى ) — الصفحة ٢٢١
بناهاى معروف دورهء ناصرى پس از توسعهء شهر تهران
بناهاى معروف دورهء ناصرى پس از توسعهء شهر تهران
بناهاى معروف دورهء ناصرى پس از توسعهء شهر تهران
يكى از معروفترين بناها و باغهايى كه در زمان ناصر الدين شاه به وجود آمد ، مدرسه و مسجد سپهسالار و همچنين باغ بهارستان است .
در حدود سال 1296 ( ه ق ) ، ميرزا حسين خان سپهسالار كه به سال 1288 ( ه ق ) به منصب صدرات اعظمى رسيده بود ، مدرسه و مسجد سپهسالار را پى افكند . اين بنا مشتمل است بر مسجد جامع بزرگ و مقصورهء عالى و مدرسه‌اى با صحنى وسيع و دوطبقه حجرات و منارها و ديگر ضمائم و لواحق ، مزين به كاشيها و سنگهاى زيبا ، كه ميرزا حسن خان تمام لوازم كار طالبان علم را براى در آنها فراهم آورده بود .
سپهسالار در سال 1298 ( ه ق ) در شهر مقدس مشهد درگذشت و همانجا مدفون شد . . . باغ و عمارت بهارستان نيز باغى بود كه سپهسالار براى اقامت خود ساخته بود و پس از مرگش چون فرزندى نداشت ، ناصر الدين شاه آن را ضبط كرد . اين باغ قبل از وى ، متعلق به حاج عليخان اعتماد السلطنه ، قاتل اميركبير ، بود و چون به سپهسالار تعلق گرفت عمارت بهارستان را در آنجا به وجود آورد . « 1 »
استاد عبد اللّه انوار دربارهء مسجد سپهسالار مىنويسد :
در جنوب عمارت بهارستان ، مسجد عالى سپهسالار است كه امروز نام مدرسهء عالى مطهرى به خود گرفته . اين مسجد كه در عين حال مدرسه نيز مىباشد ، به سبك مساجد استانبول طرح‌ريزى شده است و بناى آن به‌وقت مرگ سپهسالار كامل نبود . چون طبق وقف‌نامهء آن شاه وقت توليت آن را به‌عهده دارد ، بعد از ميرزا حسين به زمان ناصر الدين شاه ، بناى قسمتهايى از آن پايان گرفت و قسمتهاى ناتمام ديگر آن بعد از ناصر الدين شاه آن قدر باقى ماند تا در عهد سلطنت پهلوى دوم آن قسمتها نيز ساخته شد و بناى آن تكميل گرديد و غرض از آن اين بود كه
( 1 ) - تهران در گذشته و حال ، ص 240 .