شرح مقدمه قيصرى بر فصوص الحكم ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٩
بيان طريقه محققان از صوفيه در علم حق تعالى
بيان طريقه محققان از صوفيه در علم حق تعالى
بيان طريقه محققان از صوفيه در علم حق تعالى
چه بسا گمان شود ، كه عرفا ملاك علم بحقايق را بشهود مفهومى اعيان ثابته مىدانند و صور و مفاهيم علمى در مقام واحديت ، ملاك علم تفصيلى حق است ، پارهاى از كلمات عرفا در موارد مختلف ، ظهور در اين معنى نيز دارد ، مثل اينكه كرارا تصريح كردهاند كه حق در موطن ذات بحقايق وجودى به عين علم بذات ، علم دارد .
اين علم بذات و تعين علمى ، مبدا ظهور اسماء و صفات است . اسماء و صفات ، داراى تعيناتى هستند كه آن تعينات صور و ظهور اسمائند ، به صورت اعيان ثابته و ظهور اعيان در اين مرتبه بنحو تميز همان ظهور علمى حق است ، كه بتفصيل باعتبار ظهور تفصيلى تمام حقايق در اين مشهد به صورت اعيان تجلى نموده است .
پس ملاك علم تفصيلى حق باعيان ثابته ، همان ظهور و شهود تفصيلى جميع حقايق است ؛ لذا حق در اين موطن به همه چيز عالم است ، « كما حققناه مرارا » .
حقتعالى باعتبار مقام صرافت وجود ، محل استجنان جميع حقايق است . محققان حكما از اين معنى به « بسيط الحقيقة كل الاشياء الوجودية علما و قدرة . . . » ، تعبير نمودهاند . ذات حق باعتبار احديت وجود ، كل الاشياء است ، و وجودا و كمالا و مشتمل است بر كليهء از كمالات وجودى ، و ليس بشيء من الاشياء نقصا و امكانا .
اينكه حق اول بنحو صرافت ذات ، جامع جميع حقايق است ، اتفاقى عرفاء كاملين و محققين از حكما است ، ولى از اينكه عرفا ، ملاك علم حق را در واحديت كه تعين مقام احدى است و محل شهود جميع حقايق است ، ثبوت مفهومى و تقرر علمى ماهيات قرار دادهاند ، و از براى ماهيات و اعيان ثابته تقرر و ثبوت واقعى ، آن هم در نشئهء علم ربوبى قائل شدهاند ، اشكالى ايجاد نموده است ؛ لذا حكيم محقق ، ملا على نورى كه بزرگترين حكيم الهى در اعصار اخير است ، گفته است : عرفا بواسطهء قول به ثبوت و تقرر ماهيات ، به ثبوت مفهومى و ذهنى در