شرح مقدمه قيصرى بر فصوص الحكم ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٣

الفصل الثانى في اسمائه و صفاته

اسماء لطفيه و قهريه مظهر تجلّى ذاتى واقع شده‌اند حق را در ماوراء حجب و اسماء و صفات مشاهده مىنمايند مانند اولياء محمديين عليهم السلام .

جمالك في كل الحقائق سائر * و ليس له الّا جلالك ساتر

روى مهرويان ، مشابهت با تجلى جمال دارد و زلف بتان شوخ چشم و دلربا با تجلى جلال تناسب تام دارد .

تجلىگه جمال و گه جلال است * رخ و زلف آن معانى را مثال است

و الذات مع صفة معينة و اعتبار تجل من تجلياتها ، تسمى بالاسم ، فان الرحمن ذات لها الرحمة ، و القهار ذات لها القهر . و هذه الاسماء الملفوظة اسماء الأسماء و من هنا يعلم ان المراد بالاسم عين المسمى ما هو ؟ و قد يقال : الاسم للصفة ، اذ الذات مشتركة بين الاسماء كلها ، و التكثر فيها بسبب تكثر الصفات ، و ذلك التكثر باعتبار مراتبها الغيبية التى هي مفاتيح الغيب و هي معان معقولة في غيب الوجود الحق . و يتعين بها شئون الحق و تجلياته ، و ليست بموجودات عينية و لا تدخل في الوجود اصلا ؛ بل الداخل فيه ما تعيّن من الوجود الحق في تلك المراتب من الاسماء ، فهي موجودة في العقل معدومة في العين ، و لها الاثر و الحكم فيما له الوجود العينى ، كما

جارى است . هر طالبى كه حق را ندا مىكند و او را مىخواند مستحق اجابت است . لذا خداوند خواسته‌ى هر موجود امكانى را كه باعتبار عين ثابت طلب وجود نموده است اجابت نموده است محال است كه ممكنى در كتم عدم مخفى بماند و ظاهر نگردد و همچنين هر خواننده‌اى كه براى رسيدن كمالات ثانوى با اسمى كه تناسب با خواسته‌ى او دارد خدا را بخواند دعايش مستجاب مىشود « ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ » فيض الهى بحسب استعداد قابل است لذا بزرگان گفته‌اند : « العطيات على حسب القابليات » بهر كس هر چه لايق بود دادند . استعداد و قابليت طلب نمىكند مگر آنچه را كه مقتضى اسمى است كه بر آن تجلى مىنمايد . حق در مقام تجلى به اين اسم حاجت و مراد خواننده را مىدهد ، اگر جاهلى براى رفع جهل خدا را بخواند و يا مريضى يا « رب » بلسان جارى نمايد حق را باسم عليم و شافى خوانده است ، و فقير حق را باسم مغنى مىخواند چون رافع فقر او اسم مغنى است اين خود اصلى است در باب اسماء و صفات « رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ لِوالِدَيَّ و ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً » نگارنده در شرح فصوص مفصلا اين اصل مهم را بيان نموده است .