مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٧٨

اعتراض نخچيران بر سخن خرگوش

مقرر شدن ترجيح جهد بر توكّل

مقرر شدن ترجيح جهد بر توكّل

مقرر شدن دو احتمال دارد : يكى ) به زعم صاحب جهد كه شير را به آن تمثيلى داده‌اند ؛ دوم ) در نفس الأمر .

و آنچه ظاهر مىشود حضرت را ، ميل به ترجيح جهد و اكتساب است فى نفس الأمر .

و حقيقت چنان است كه در ميان جهد و توكّل ، منافات نيست ؛ زيرا كه مصدر جهد ، عمل جوارح است و محل توكّل ، قلب .

و جهد مذموم آن است كه صاحب جهد بر عمل اعتقاد كند و بدان مغرور شود . اگر اعتقاد بر فضل كرده ، نجات خويش به واسطهء اعمال نشناسد ، آن جهد قرين توكّل خواهد بود . چنانچه از بعضى مشايخ كرام منقول است كه : اصحاب تصوّف در دعا و رضا منافات داشته . بعضى مقام دعا و بعضى مقام رضا اختيار كرده‌اند . امّا اختيار ما آن است كه به زبان ، دعا [ گوييم ] و به دل ، رضا [ جوييم ] . پس جمع ميان اين دو فضيلت ، راجع باشد بر توكّل تنها .

جواب گفتن خرگوش نخچيران را

جواب گفتن خرگوش نخچيران را

قوله :

هر پيمبر امّتان را در جهان * همچنين تا مخلصى مىخواندشان

سخن خرگوش در ابيات ، مبنى بر آن است كه اگر در صورت خوارم ، در معنى بزرگم .

چنانچه بزرگى پيغمبران به حسب صورت ، مثل ايشان مردمك است كه نفوذ معنوى آن فوق السّماست . پس نظر به اثر بايد كرد نه به جبهت . « 1 »

اعتراض نخچيران بر سخن خرگوش

اعتراض نخچيران بر سخن خرگوش

قوله :

[ قوم گفتندش كه اى خر ، گوش دار ] * خويش را اندازهء خرگوش دار

اشارت [ است ] به قول حضرت امير [ ع ] حيث قال : « رحم اللّه عبدا عرف قدره و لم

( 1 ) شارح ، توضيح جامعى از دو بيت بعد نيز داده است : كز فلك راه برون شو ديده بود * در نظر چون مردمك پيچيده بود مردمش چون مردمك ديدند خُرد * در بزرگى مردمك كس ره نبرد