مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٧٦

باز ترجيح نهادن شير جهد را . . . الخ

پذيرفت .

قوله :

جهد مىكن تا توانى اى كيا * در طريق انبيا و اوليا

زيرا كه طريق ايشان جمله آن است كه جهد كنند [ و ] به موجب فرمان عمل نمايند . اما بر عمل اعتماد نكنند و يقين دانند كه بىقضا و قدر ، عمل صورت نبندد و از دست برنيايد . چنانچه مىفرمايند ؛

قوله :

با قضا پنجه زدن نبْوَد جهاد * زانكه آن « 1 » را هم قضا بر ما نهاد

آن را ، يعنى جهد را . پس هرگاه تكليف جهد از قضا باشد ، دافع ندارد .

قوله :

سرشكسته نيست هين « 2 » سر را مبند * چند روزى « 3 » جهد كن باقى بخند

يعنى ، عذر و دست‌آويزى براى ترك جهد ندارى كه شرعا مسموع باشد . چون اسباب جهد مهيّاست ، عذرى كه نيست نبايد انگيخت . و چند روزى جهد كن ، كنايه از زود گذشتن دنياست و قلّت فرصت حيات معلوم .

در اين صورت فرصت چه شادى كنى ! كما وقع فى الحديث : « انّى وضعت الرّاحة فى الجنان و النّاس يطلبون فى الدنيا فمتى يجدونها « 4 » . »

قوله :

بد محالى جست كو دنيا بجست * نيك حالى جست كو عقبى بجست

تضمين [ است ] به آيهء : « مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ . » « 5 »

قوله :

مكر آن باشد كه زندان حفره كرد * آنكه حفره بست آن مكريست سرد

يعنى ، مكر بر دو قسم است : محمود و مذموم . زندان دنيا را شكافتن و به درد پيدا

( 1 ) در نسخهء ق : اين . ( 2 ) همان : اين . ( 3 ) همان : يك دو روزك . ( 4 ) « هرآينه آرامش را در بهشت قرار دادم و مردم [ آن را ] در دنيا مىطلبند ؛ پس كى آن را يابند ؟ » ( 5 ) الشّورى ( 42 ) آيهء 20 : « هركس كشت آخرت را بخواهد به كشته‌اش مىافزاييم و هركس كشت دنيا را بخواهد به او عطا مىكنيم ، ولى ديگر در كشت آخرتش نصيبى نيست . »