مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٧٧٣

[ لابه كردن موش مر چغز را كه ] . . .

قوله :

خام شوخى كه رهانيدش مدام * [ از خمارِ صدهزاران زشتِ خام ]

مثال است براى آنكه يك بلا دفع چندين بليّات كند . بينى كه شارب الخمر را با وجود خامى و شوخى ، رنج خمار لاحق شود ؛ امّا رنجهاى ديگر را به علّت مستى ادراك نكند .

قوله :

عاقبت آويختهء « 1 » استاد شد * [ جَست از رِقِّ جهان و آزاد شد ]

اى ، از مستى باده نقل كرد و به مستى حقيقى رسيد . و در بعضى نسخ ميان آويخته و استاد « واو » ديده شد . در اين صورت آويخته و استاد بايد خواند . يعنى ، شاربى كه عاقبت به دامن استاد كامل و پير طريقت آويخته شد و به منتهاى كمال رسيد .

قوله :

ز آن بيابان اين عمارتها رسيد * [ مُلك و شاهى و وزارتها رسيد ]

اين بيت با ابيات آينده دليل است بر آنكه ادراك خلق به حقيقت جزر و مدّ دريا نتواند رسيد ؛ زيرا كه از بيابان عدم ، آن‌قدر كاروان و قافله مىآيد و مىرود كه به ضبط عقل در نيايد و حال آنكه چندين بيابان در هر جزر و مدّى ، از آن دريا سردرگم است .

قوله :

جادهء شاهست آن اين « 2 » سو روان * [ و آن از آن‌سو صادران و واردان ]

ضمير آن راجع به سوى بيابان عدم است .

قوله :

بهرِ حالى مىنگيرى رأسِ مال * [ بلكه از بهرِ غرضها در مآل ]

يعنى ، سرمايهء عمل صالح به كار نشأ آخرت مىآيد نه به كار دنيا . پس همان اولى كه از حال به سوى استقبال سفر كنى .

قوله :

هفت گاوِ لاغرِ پر از گزند « 3 » * [ هفت گاوِ فربهش را مىخورند ]

كنايت از آنكه اخلاق ذميمه ، صفات حميده را نابود مىگرداند . و نيز اشارت [ است ]

( 1 ) در نسخهء ق : او پخته و . ( 2 ) همان : زين . ( 3 ) همان : لاغرىّ پر گزند .