مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٧٤٩

[ بار ديگر رجوع كردن به قصّهء صوفى و قاضى ]

عليه السّلام - نازل شد و صورت حال بر حضرت عرض كرد و خاطر مبارك از اين معنى اندوهناك گرديد . حق‌ّتعالى براى تسلّى ، اين آيت فرستاد : « وَ ما أَرْسَلْنا [ مِنْ قَبْلِكَ ] مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلَّا إِذا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آياتِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ . » « 1 » و اين آيت در سورهء حج واقع شده . امّا اين قصّه پيش محقّقين مردود است . و بعضى گويند : موضوع اماميه است . حضرت مولوى بنا بر روايت مشهور كه تفاسير بر آن ناطق است ، اين را به نظم آورده‌اند .

قوله :

گفت قاضى ثَبِّتِ الْعرش اى پسر * [ تا بَرو نقشى كنم از خير و شرّ ]

يعنى ، گويد مدّعى عليه [ را ] كه حدّ شرع بر او رانده شود .

قوله :

آن گروهى كز فقيرى بىسرند * [ صد جهت ز آن مردگان فانىترند ]

اما ابيات آينده مقولهء مولوى است در طعن آن صوفى كه بيمار را كشيده و به قاضى آورده . حاصل آنكه ، صوفيان هر اثرى را از مؤثّر دانند و ترك دعوى و خصومت كنند و در حكم ميّت باشند . آن صوفى كه به مخاصمت بيمارى است ، نه صوفى بوده . امّا آنچه سيّد عبد الفتاح نوشته كه : « اين گروه از تحت حكم شرع به مردن و فنا شدن بيرونند » ، بر اين‌ها اجراى حكم شرع كى درست آيد !

قوله :

و اللّه از عشقِ وجودِ جان‌پرست * [ كُشته بر قتل دوم عاشق‌ترست ]

يعنى ، از اين عشق و محبّت كه وجود عنصرى را با جان است ، عشق مشغول حقّ بيشتر است و آرزو مىكند كه چنانچه يك بار كشته‌اند ، بار ديگر بكشند .

قوله :

[ اين به صورت گرنه در گورست پست ] * گورها در دودمانش آمدست

در خاندان آدمىزاد چندين گور كنده مىشود تا به مرتبهء آدميت مىرسد ؛ مثلا از نطفه ، علقه و از علقه ، مضغه و از مضغه ، جنين و از جنين ، طفل و از طفل ، جوان و از جوان ، پير شد . پس از هر مرتبه كه گذشت ، نام و نشان آن مرتبه بر او نماند و در معنى آن

( 1 ) الحج ( 22 ) آيهء 52 : « ما پيش از تو هيچ رسول يا نبيى را نفرستاديم مگر آنكه چون به خواندن آيات مشغول شد شيطان در سخن او چيزى افكند . و خدا آنچه را كه شيطان افكنده بود نسخ كرد ، سپس آيات خويش را استوارى بخشيد . و خدا دانا و حكيم است . »