مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٧٣٨

[ تفسير قوله - عليه السّلام - موتوا ] . . .

وعده كه سابق گذشت . اشارت مىرود كه وجه مناسب داستان ترك آن مطرب را بما قبل از اين مقام معلوم كن .

قوله :

مىرمد اثبات پيش از نفىِ تو * [ نفى كردم تا بَرى ز اثْبات بو ]

يعنى ، ثبوت هستى حقيقى بدون نفى هستى مجازى صورت نبندد .

قوله :

در نوا آرم به نفى اين ساز را * [ چون بميرى مرگ گويد راز را ]

آغازى كه نغمهء : « موتوا قبل ان تموتوا « 1 » » گوش تو را گرم كند و لذّت فنا را دريابى ، بعد از آن ، راز بربسته بر تو آشكار شود .

[ تفسير قوله - عليه السّلام - موتوا ] . . .

[ تفسير قوله - عليه السّلام - موتوا ] . . .

قوله :

تا نميرى نيست جان كندن تمام * [ بىكمالِ نردبان نايى به بام ]

مقولهء مطرب [ است ] . و حاصل اين چند بيت آنكه « 2 » ، دربند هستى مستعار بودن ، جان كندن است . اگر موت اختيارى اختيار نكنى ، از جان كندن رهايى نيابى و تا اثرى در تو باقى بود ، به مطلب نتوانى رسيد .

قوله :

غرقِ اين كشتى نيابى اى امير * [ تا بنَنْهى اندرو منّ الاخير ]

الخ ؛ از كشتى ، كشتى تن خواسته ؛ و من الاخير ، بارى كه بعد پر شدن بارهاى آخر ، بر كشتى نهند و سبب غرق كشتى شود . و مراد از منّ ، اخراج در وجه اختيارى است .

قوله :

مَنِّ آخر اصل دان كو طارقست * [ كشتىِ وسواس و غى را غارقست ]

طارق ، ستارهء روشن . يعنى ، در وجه آخر موت - فى الحقيقة - اصل درجات است .

( 1 ) نك : احاديث مثنوى ؛ ص 116 . « بميريد [ - مرگ اختيارى ] پيش از آنكه بميريد [ - مرگ اضطرارى ] . » ( 2 ) منظور شارح ابيات آينده است : چون ز صد پايه دو پايه كم بوَد * بام را كوشنده نامحرم بوَد چون رسن يك گز ز صد گز كم بوَد * آب اندر دلوْ از چَهْ كَى رود