مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٧٣٧

[ حكايت آن مطرب كه در بزم ] . . .

قوله :

رشك از آن افزون‌ترست اندر تنم * [ كز خودش خواهم كه هم پنهان كنم ]

جواب دادن عقل [ است ] .

قوله :

چون چنين رشكيستت اى جان و دل * [ پس دهان بربند و گفتن را بِهِل ]

پند دادن مولوى عقل راست .

قوله :

ترسم ار خامش كنم آن آفتاب * [ از سوىِ ديگر بدرّاند حجاب ]

جواب دادن عقل مولوى راست و ابيات آينده تا سرخى ، مقولهء عقل است .

قوله :

گر بغرّد بحر ، غرّه‌اش كف شود * [ جوش احببت به آن اعرف شود ]

عقل حالت خود را تشبيه مىكند به حالت دريا كه اگر دريا شور برانگيزد و از تلاطم امواج كف پيدا كند ، طالب دريافت حقيقت ، دريا را چنان نمايد كه جوش اوست . جوش :

« احببت ان اعرف « 1 » » همين است . و پس از شنيدن نالهء آب در ديدن كف دريا دلش قرار گيرد و داند كه ماهيت دريا را ديد . و نداند كه پيش از كفى نديد و بجز آوازى نشنيد .

همچنين اعتبار را به گفتار كردن و تمثيل و تشبيه از ادراك روح مراد داشتن براى عقل صرفه باشد . پس خروشيدن او به زار خموشيدن باشد و ابيات آينده موضح اين مدّعاست .

[ حكايت آن مطرب كه در بزم ] . . .

[ حكايت آن مطرب كه در بزم ] . . .

قوله :

[ برجهيد آن تُرك و دبّوسى كشيد ] * تا « عليها » بر سرِ مطرب رسيد

اشاره است به آن عليها كه در آيهء : « وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَيْها » « 2 » شد . يعنى ، ضرر ندانم كه به اعتقاد ترك سوء عمل دبوس بر سر مطرب آمد ؛ زيرا كه عليها براى اصرار است ، موجب

( 1 ) بخشى از حديث قدسى است : [ كنت كنزا مخفيا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لكى اعرف ] . نك : احاديث مثنوى ؛ ص 29 . « گنجى پنهانى بودم . پس دوست داشتم كه شناخته شوم ؛ خلق را آفريدم تا شناخته شوم . » ( 2 ) فصّلت ( 41 ) آيهء 46 : « و هركه بد كند به زيان اوست . »