مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٧٠٩

[ تعجيل فرمودن پادشاه اياز را ] . . .

قوله :

[ شاه را غافل مدان از كارِ كس ] * مانعِ اظهارِ آن حلمست و بس

ضمير آن ، به جانب تهمت راجع است .

قوله :

[ خونبهاى جرمِ نفسِ قاتله ] * هست بر حلمش ديت بر عاقله

مهتر قوم را عاقله گويند . اگر از قوم ، شخصى به سهو و خطا شخصى را بكشد ، بركشنده قصاص نباشد ؛ بر مهتر قوم لازم است كه اداى دين كند . حاصل معنى آنكه ، خونبهاى جرم نفس ثابت است بر حلم الهى ؛ چنانچه دين بر عالم ثابت است .

قوله :

ساقىِ حلم ار نبودى باده‌ريز « 1 » * [ ديو با آدم كجا كردى ستيز ]

يعنى ، آدم بر حلم و عفو حقّ تعالى مغرور شد و ديو فرصت يافت و باد ستيز درآمد .

قوله :

گاهِ علم آدم ملايك را [ كه ] بود * [ اوستادِ علم و نقّادِ نقود ]

الى البيتين « 2 » ؛ آدمى كه هنگام عرض علم و دانش ملايك را استاد بود ، چون در بهشت از بادهء حلم الهى نيست گرديد ، مغلوب شيطان شد .

[ تعجيل فرمودن پادشاه اياز را ] . . .

[ تعجيل فرمودن پادشاه اياز را ] . . .

دست در كرده درون آبِ جو * [ هريكى ز ايشان كلوخِ خشك جو ]

اياز مىگويد كه ، ظنّ تقصير در حقّ من بدان ماند كه خواهند از ميان آبِ جو كلوخ خشك بيرون آرند و اين محال باشد .

قوله :

گرنه خوش‌آوازىِ مغزى بوَد * [ ژَغژَغ آواز قشرى كى شْنود ]

در وقت شكستن جوز بانگى برآيد و آن بانگ مطلوب ، شكنندهء جوز نباشد ؛ بلكه به

( 1 ) در نسخهء ق : گرنه ساقى حلم بودى باده‌ريز . ( 2 ) مقصود بيت زير است : چونكه در جنّت شرابِ حلم خَورد * شد ز يك بازىِ شيطان روىْزرد