مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٦٨٦

در بيان آنكه صفا و سادگى نفس مطمئنّه . . . الخ

قوله :

برمكَن آن پَر كه نپْذيرد رفو * [ روىْ مخْراش از عزاى خوب‌رو ]

مىتواند كه مقولهء حكيم باشد در نصيحت طاوس و مىتواند كه مقولهء مولوى باشد تنبيه بر آنكه ، جناح ارواح را پرواز به سوى عرش ربوبيت است .

در بيان آنكه صفا و سادگى نفس مطمئنّه . . . الخ

در بيان آنكه صفا و سادگى نفس مطمئنّه . . . الخ

قوله :

حدّ اعيان و عَرَض دانسته گير * [ حدّ خود را دان كه نبْوَد زين گزير ]

اى ذوات ممكنه را به اوصاف امكانى ، شناخته گير .

قوله :

عمر در محمول و در موضوع رفت * بىبصيرت عمر در مسموع رفت

مصرع اوّلى ) اشارت به تضييع اوقات است در كسب معقولات و مصرع ثانى ) در منقولات كه نه از سر آگاهى تحصيل كنند .

قوله :

[ جز به مصنوعى نديدى صانعى ] * بر قياسِ اقترانى قانعى

قياس دو قسم است : اقترانى و استثنايى . اقترانى آنكه ، نتيجه يا نقيض نتيجه در آن بالفعل مذكور نباشد ؛ مثالش : « العالم متغيّر . و كلّ متغيّر ، حادث . » و استثنايى آنكه ، نتيجه يا نقيض [ نتيجه ] در آن مذكور باشد ؛ مثالش : « ان كانت الشّمس طالعة . فالنّهار موجود ؛ لكن ، الشّمس ليس بطالعة . فالنّهار ليس بموجود . » و اينجا نقيض نتيجه موجود است و مذكور است . پس حاصل آن است كه ، صانع به مصنوع شناختن ، استدلال باشد از اثر به مؤثّر و اين قياس را نتيجه نباشد .

قوله :

مىفزايد در وسايط فلسفى * [ از دلايل باز برعكسش صفى ]

اى ، عقول را در صدور اشيا دخيل داند .

قوله :

پس سيه‌ْكارى بوَد رفتن ز جان * [ بهر تخييلاتِ جان سوى دخان ]

قرب حق را به قرب جان تشبيه كرده و كمال سفاهت باشد كه كسى از قرب جان عدول كند و در پى تخييلات رود ؛ مثل فلسفى چنان كه آن تخييلات مانند دخان دليل