مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٦٨٢

[ تفاوت عقول در اصل فطرت ] . . .

در اين مصرع تاج مضاف است به سوى دار ؛ اى ، اى بسا كس كه رسن در گلو مصلوب شده باشد و خلق بر او جمع شود و پادشاه خواند او را . الحقّ ، حالت اين پادشاهان و حالت شخصى كه تاج سردارى گرديده يك صورت دارد .

[ در بيان آنكه لطف حقّ را ] . . .

[ در بيان آنكه لطف حقّ را ] . . .

قوله :

كرده ذوقِ نقد را معبود خلق * [ لا جرم زين لعْب مغبون بود خلق ]

نعيم دنيا را پرستارند و به وعدهء آخرت سر فرود نمىآرند . « يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ . » « 1 » الآخرة ، تمام اين داستان مطابق است به مضمون حديث نبوى كه فرموده :

« حفّت الجنّة بالمكاره و حفّت النّار با الشّهوات » . « 2 »

قوله :

اين‌چنين لعْب آمد از ربّ جليل * [ تا ببينى كيست از آل خليل ]

نسبت لعب به جانب ربّ ، از قسم نسبت مخلوق است به سوى خالق . و دنيا را حقّ تعالى خود لعب خوانده ؛ قال - عزّ اسمه : « إِنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ . » « 3 » و نسبت سحر به يزدان در ابيات آينده نيز از اين قبيل است « 4 » .

[ تفاوت عقول در اصل فطرت ] . . .

[ تفاوت عقول در اصل فطرت ] . . .

عقل كلّ و نفس كلّ ، مرد خداست . و از عقل نيز كلّيات و از نفس كلّ در اين جزئيات مراد داشته . حاصل آنكه ، ذات ولى كامل ، جامع اسما و صفات است .

قوله :

[ مكر كن در راه نيكوخدمتى ] * تا نبوّت يا بى اندر امّتى

يعنى ، شيخ كامل شوى . كما ورد : « الشّيخ فى قومه ، كالنّبى فى امّته « 5 » . » يا آنكه در

( 1 ) الإنسان ( 76 ) آيهء 27 : « اينان اين دنياى زودگذر را دوست دارند و آن روز دشوار را پس پشت مىافكنند . » ( 2 ) نك : احاديث مثنوى ؛ ص 59 . « بهشت با چيزهاى ناپسند و دوزخ با شهوات انباشته شده است . » ( 3 ) محمّد ( 47 ) آيهء 36 : « جز اين نيست كه زندگى اين جهانى بازيچه و بيهودگى است . » ( 4 ) مقصود ابيات زير است : لا جرم از سحْرِ يزدان قرن قرن * اندر افتادند چون زن زيرْ پهن . . . هين بخوان قرآن ببين سحْرِ حلال * سرنگونى مكرهاى كَالْجبال ( 5 ) نك : احاديث مثنوى ؛ ص 82 . « شيخ [ - پير و مرشد ] در ميان قومش ، مانند پيامبر در ميان امّتش است . »