مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٥٧٦

[ گفتن شيطان قريش را ] . . .

حارث بن هشام ، از صناديد قريش بود و سراقه ، نيز از كبار قبايل عرب بود كه در غزوهء بدر ، شيطان به صورت او متمثّل شده ، حاضر گشته .

قوله :

گفت اين دم من همىبينم حَرَب * [ . . . ]

كلمهء حرب را بر خرابى و ضايع شدن كار اطلاق كنند .

قوله :

[ . . . ] * گفت مىبينى جعاشيش عرب

جعاشيش ، جمع جعشوش به معنى گدا . و صاحب صراح به معنى مرد كوتاه بالا ، پست قامت و زبون و نحيف تحقيق كرده . حاصل معنى آنكه ، حارث در جواب شيطان گفت كه خرابى كار تو را از آن به نظر مىآيد كه از فوج ما غير گدايان مفلوك مردم جنگى را نمىبينى .

قوله :

[ تا بخورديم آن دم تو و آمديم ] * تو به تون رفتى و ما هيزم شديم

گلخن را تون خوانند . مطلب آنكه ، گلخن به سوختن هيزم گرم مىشود . يا براى گرمى بازار خود مثل هيزم مىخواهى بسوزانى .

قوله :

كه خُنوسش چون خنوس قنفذست * [ چون سرِ قُنفُذ ورا آمد شدست ]

خنوس ، پس خزيدن ، و قنفذ ، نام جانورى است كه آن را به فارسى خارپشت خوانند .

ساعت به ساعت سر خود را اندرون كشد و بيرون برآرد .

قوله :

[ كار سحر اينست كو دم مىزند ] * هر نفس قلب حقايق مىكند

اختلاف كيفيات را مبالغهء قلب حقايق فرمود . مراد آن باشد كه چنان نمايد و نه چنين باشد .

قوله :

[ اندرين عالم كه هست اين سحْرها ] * ساحران هستند هم جادو « 1 » گشا

( 1 ) در نسخهء ق : جادويى .