مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٥٦٢

[ فرق ميان دانستن چيزى ] . . .

الخ ، از وجود ، وجود مطلق مراد است . يعنى ، در مرتبهء اطلاق كه آن را مجهول النّعت و منقطع الاشارت گويند ، از راه ادب سزاوار آن است كه گويى فهم از ادراك آن قاصر است . و اگر از وجود ، وجود عالم كه به حسب تعارف مضاف مىشود خواسته شود هم ، درست [ بود ] . و بر اين تقدير معنى چنين باشد كه ، تا دربند وجود خودى ، از سرّ حقّ و ذات او مگو .

قوله :

چونكه آن مخفى نماند از محرمان * [ ذات و وصفى چيست كان ماند نهان ]

أى ، هرگاه از مرتبهء اطلاق كه قيود اضافات از آن ساقط است ، به وصفى از اوصاف ذكر آن نشايد ، جان انبيا و اوليا آگاه باشد ذات را . ملاحظهء وصف جامعيت او مر جميع اوصاف را چون ندانند ! چه ، در جنب آن مرتبه اين مرتبه نزد خاص چندان خفا ندارند .

قوله :

عقل بحثى گويد اين دورست « 1 » گو * [ بى ز تأويلى محالى كم شنو ]

أى ، عقل متكلّم و حكيم ، حكم مىكند به استحالهء دريافت ذات و معلوميت آن را تاويل كند به آنكه معلوم ذات او به اين وصف كه به كنه معرفت آن نمىتواند رسيد [ . . . ؟ ]

قوله :

قطب گويد مر ترا اى سست حال * [ آنچه فوق حال تست آيد محال ]

الخ ، حقّ به جانب قطب است . اگر معرفت ذات محال بودى ، خلق موجودات بىفايده بودى . نظر به حكم حديث قدسى بايد كرد ؛ حقّ تعالى فرمود : « احببت أن اعرف فخلقت الخلق » « 2 » . و آنچه سرور عالم در غلبهء تنزيه فرمود كه : « ما عرفناك حقّ معرفتك « 3 » » ، راجع مىشود به كسر نفس فاندفع الاشكال .

( 1 ) در نسخهء ق : + و . ( 2 ) نك : احاديث مثنوى ؛ ص 29 [ بخشى از حديث قدسى : كنت كنزا مخفيا . . . ] . « دوست داشتم كه شناخته شوم ، پس خلق را آفريدم . » ( 3 ) نك : گلستان سعدى ؛ تصحيح يوسفى ، ص 50 . « تو را چنان كه سزاوار شناخت توست ، نشناختم . » نظير بيت سنايى : كلّ وصف الْبيان عن صفته * ما عرفناه حقّ معرفته