مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٥٣٠

حكم كردن داود بر صاحب گاو كه جملهء مال خود را به وى ده

يعنى ، توِ احمق را خاشاك راه هم حيف است ؛ وقع گاو رهانيدن يعنى چه !

قوله :

زين سخن داود زو شد خشمناك * [ گفت تا خود را نگردانى هلاك « 1 » ]

از اينكه گفت هر دم ، مزيد ظلم مىكنى .

قوله :

[ خلق هم اندر ملامت آمدند ] * كز ضمير كار او غافل بُدند

ضمير او مىتواند به جانب داود [ ع ] راجع باشد و مىتواند به جانب مدّعى گاو .

در داستان گواهى دادن دست و پا و زبان . . .

قوله :

پس موكّلهاى ديگر روز حشر * [ هم تواند آفريد از بهر نشر ]

اشارت [ است ] به آيهء : « الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ . » « 2 »

قوله :

او ازين « 3 » صد گاو برد و صد شتر * [ نفس اينست اى پدر از وى ببُر ]

يعنى ، مدّعى گاو از مال پدر كشندهء گاو چنانچه گاو و شتر برد و براى يك گاو سماحت كرد ، گاو نفس غذا نيز همچنين است .

قوله :

گر خطا كردم « 4 » ديت بر عاقله است * [ عاقلهء جانم تو بودى از ألست ]

مراد از عاقله ، هم قوم و هم كسب است . و در شريعت غرّا ، خونى كه به سهو و خطا واقع شود ، ديت آن بر همهء قوم و هم‌كسب باشد . حاصل معنى آنكه ، گاو بعد از كشتن خواجهء خود اگر ازين راه زارى به خدا مىكرد و در دعا مىگفت كه بارخدايا ! به سهو و خطا خون ناحق كردم ، ديت بر تو است ، يحتمل كه راز او برملا نمىافتاد .

( 1 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع دوّم آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد . ( 2 ) « يس » ( 36 ) آيهء 65 : « امروز بر دهانهايشان مهر مىنهيم . و دستهايشان با ما سخن خواهند گفت و پاهايشان شهادت خواهند داد كه چه مىكرده‌اند . » ( 3 ) در نسخهء ق : او . ( 4 ) همان : كشتم .