مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٤٩٩

مثل در بيان آنكه حيرت . . . الخ .

يعنى ، زود كوتاه مىشود امّا نياز مىماند و استغنا مىرود . استغنا مىماند و نياز نمىماند .

قوله :

جمع ضدّين از نياز افتاد و ناز * [ باز در وقت تحيّر امتياز « 1 » ]

يعنى ، يك صورت اجتماع دو ضدّ اين است كه ناز و نياز با هم جمع نمىشوند و صورت دوّم ، جمع حيرت و امتياز كه اين نيز از اين قبيل است .

قوله :

خود عصا معشوق عميان مىشود « 2 » * [ . . . ]

باز رفت بر سر مذكور اهل سؤال و جواب كه علوم رسميه را دوست مىدارند براى بحث و جدل ؛ مثل دوست داشتن كور عصا را . و اين علم فايدهء چندان بخشد در آن گذشته باشند و غرض از حفظ قرآن [ . . . ] .

قوله :

[ . . . ] * كور خود صندوق قرآن مىشود « 2 »

يعنى ، كور باطنى اگر حفظ قرآن را مثل صندوقى باشد - كه قرآن كه فرمان پادشاه على الاطلاق است - كار بستن است احكام آن را ؛ نه هر لحظه فرمان خواندن و حكم نشنيدن . هركه به رضاى شاهكار نكند ، عاصى است نه مطيع .

قوله :

گفت كوران خود صناديقند پُر * [ از حروف مُصحف و ذكر و نُذر ]

يعنى ، كوران باطنا با آنكه حكم صندوق دارند ، از قول خود صندوقها پر كرده‌اند .

كنايه از آنكه خود را جمع كرده ، كتب ساخته‌اند از حروف و الفاظ قرآنى و پى نبرده‌اند به اسرار معانى .

قوله :

باز صندوقى پُر از قرآن بِه است * [ زانكه صندوقى بوَد خالى به دست ]

اى ، علماى قشريه به از جهّالند .

قوله :

باز صندوقى كه خالى شد ز بار * [ بِه ز صندوقى كه پرموشست و مار ]

( 1 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع دوّم آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد . ( 2 ) در نسخهء ق : مىبود .