مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٤٩٦

[ اختلاف كردن در چگونگى و شكل پيل ]

اين كمال ، ديگر كمال نيست .

قوله :

تو نگنجى در كنارِ فكرتى * [ . . . ]

تا به اثرى از آثار تو توان پى برد .

قوله :

[ . . . ] * نى به معلولى قرين چون علّتى

چنانچه از معلول استدلال به علّت كنند ، در شناخت تو اين قياسات نگنجد .

قوله :

[ نه كه عاشق روز و شب گويد سخن ] * گاه با اطلال و گاهى با دمن

اطلال ( به فتح همزه ) جايهاى خراب شده و نشانه‌هاى خانه و سرا ؛ و دمن ( به فتح اوّل ) دشت و صحرا .

قوله :

[ شكرْ طوفان را كنون بگماشتى ] * واسطهء اطلال را برداشتى

اضافت واسطه به جانب اطلال بيانى است . يعنى ، وجود اشرار كفّار و اهل انكار [ به ] سبب طوفان از ميان رفع شد .

قوله :

زانكه اطلالِ لئيم و بد بُدند * [ نه ندايى نه صدايى مىزدند ]

ذوات كفره را تعبير كرد به اطلال ، از جهت خرابى و ويرانى باطن .

قوله :

من چنان اطلال خواهم در خطاب * [ كز صدا چون كوه واگويد جواب ]

مقصود آن است كه براى اجراى احكام دعوت و مودّت ، بندگان مطيع و فرمان‌شنو مىخواهيم .

قوله :

[ آن كُهِ پستِ مثالِ سنگ لاخ ] * موش را شايد نه ما را در مناخ

گويند [ ه ] طاعنان قوم خود را به نوح - على نبيّنا و عليه السّلام - تشبيه مىكند به كوه پست كه از آن صدا نيايد و موشهاى دشتى در سوراخها [ ى ] او خزيده باشند .

قوله :

[ هر زمانم غرقه مىكن من خوشم ] * حكم تو جانست چون جان مىكشم