مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٤٨٣

[ حكايت مارگير كه اژدهاى فسرده را ] . . .

[ يعنى اينكه ] در كار او حيران بمانند و تعجّب كنند .

قوله :

[ باش تا خورشيد حشر آيد عيان ] * تا ببينى جنبش جسم جهان

اى ، اجساد كه در قبور پنهان گشته و [ با ] خاك برابر شده .

قوله :

[ چون عصاى موسى اينجا مار شد ] * عقل را از ساكنان اخبار شد

اى ، عقل دانست كه ساكنان متحرك مىتواند . اگر ساكن خوانده شود و اگر ساكت خوانند ، معنى ظاهر است كه فجر عقل گرديد بقدرة اللّه .

قوله :

پارهء خاك ترا چون مرد ساخت * [ خاكها را جملگى شايد شناخت ]

يعنى ، جسم تو مشت خاك بيش نيست كه تعلّق تو بدان خاك ، تو را از حيات باز داشته .

قوله :

چون ندارد جان تو قنديلها * [ بهر بينش كرده‌اى تأويلها ]

از [ قنديل ] ، نور علم اليقين [ مراد داشته ] .

قوله :

كه غرض تسبيح ظاهر كى بوَد * [ دعوى ديدن خيال غى بوَد ]

اين تأويل از اقاويل اهل اعتزال است كه كريمهء : « وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ » « 1 » را به اين معنى فرود آرند و ليكن به سياق آيهء : « وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ » « 2 » ناطق است بر فساد اين تأويل ؛ چه اگر مسبّح بودن اشيا به معنى مذكّر بودن باشد ، همه كس را اطّلاع بر اين تسبيح حاصل بود و نفى معرفت تسبيح از مخاطبين درست نيايد .

قوله :

حلقه گرد او چو رز گرد عريش * [ همچنان‌كه بت‌پرستان بر كنيش « 3 » ]

عريش ، چوبى كه براى بالا رفتن انگور بربندند و كنيش ( به فتح كاف ) بتخانهء كهنه .

( 1 - 2 ) الاسراء ( 17 ) آيهء 44 : « و هيچ موجودى نيست جز آنكه او را به پاكى مىستايد ، ولى شما ذكر تسبيحشان را نمىفهميد . » ( 3 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع دوم آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد .