مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٤٧٠

دعوت باز بطان را از آب به صحرا

بيت :

هركه شد خاك‌نشين ، برگ و برى پيدا كرد * سبز شد دانه چو با خاك ، سرى پيدا كرد

قوله :

جملهء ديگر تو خاكى پيشه گير * [ تا كنم بر جمله ميرانت امير ]

پيشه منسوب است به خاك افتادگى .

افتادگى برآرد از خاك دانه را * گردن‌كشى به خاك نشاند نشانه را

قوله :

از تواضع چون ز گردون [ شد ] به زير * [ گشت جزو آدمى حىّ دلير ]

اى ، اصل نعمتها از بالا به پايين مىآيد ، [ پس ] جزو بدن انسان شد ؛ چه انسانى كه زندگى و دليرى در وصول به مراتب اعلى صفت اوست .

قوله :

پس صفات آدمى شد آن جماد * [ بر فراز عرش پرّان گشت شاد ]

يعنى ، نعمت الهى جزو انسان بود ؛ چرا كه از حيز انتفاع ساقط بود . چون جزئيت به آدمى پيدا كرد ، به صفت انسان موصوف شد ؛ زيرا كه پاره [ اى ] از انسان باشد . پس رفاقت انسان در طى مقامات عروج به عرش اعظم نمود و زبان حالش به اين ترانه مترنّم گشت :

كز جهان زنده [ ز ] اوّل آمديم * باز از پستى سوى بالا شديم « 1 »

قوله :

چون قضا آهنگ نارنجات كرد * [ روستايى شهريى را مات كرد ]

نارنجات ، سحرها .

قوله :

[ جز كسى كاندر قضا اندر گريخت ] * خون او را هيچ تربيعى نريخت

تربيع به اصطلاح منجّم آن است كه دو كوكب در برج چهار منزل كند . در اين حال منجّم گويد كه ميان اين دو ستاره دشمنى است و از اثر آن ، جنگ و خصومت و خونريزى بر روى زمين پيدا شود .

قوله :

[ غير آنكه در گريزى در قضا ] * هيچ حيله ندْهدت از وى رها

( 1 ) دفتر سوّم ، بيت 462 .