مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٤١١

در دانستن پيغمبر - عليه السّلام - كه سبب رنجورى آن [ شخص ] گستاخى . . .

كفّار را در نظر اسلام اندك نمود ، تا اين معنى موجب جسارت اسلاميان و سبب خسارت كفر گرديد . قال اللّه تعالى : « وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَ يُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا . » « 1 »

قوله :

[ واى اگر صد را يكى بيند ز دور ] * تا به چالش اندر آيد از غرور

چالش ، خرامان .

قوله :

[ تا به پاى خويش باشند آمده ] * آن فليوان جانب آتشكده

فليوان ، احمقان .

قوله :

اى فلك در فتنهء آخر زمان * [ تيز مىگردى بده آخر زمان ]

اين ندا به عادت اهل روزگار و اسناد جور به آسمان منافى نيست ؛ زيرا كه ذهول از مسبّب دست نداده ، ذكر وسايط مبنى به رعايت ادب است . پس اين خطاب از موحّد ، از قبيل : « أنبت الربيع البقل باشد .

قوله :

[ آدمى داند كه خانه حادثست ] * عنكبوتى نى « 3 » كه در وى عابثست

عابث ، پرده تننده . و دهر را عنكبوت خواند « 4 » .

قوله :

[ ور بداند كِرم از ماهيّتش ] * عقل باشد كرم باشد صورتش

يعنى ، عقل به صورت كِرم ظاهر شده باشد . و از صورت ، كرم بشرى مراد است . حاصل آنكه ، دانندهء ماهيّت اگرچه به صورت بشر باشد ، بشر نباشد ؛ بلكه عقل مجسّم بود .

( 1 ) الانفال ( 8 ) آيهء 44 : « و آنگاه كه چون به هم رسيديد آنان را در چشم شما اندك نمود و شما را نيز در چشم آنان اندك تا آن كار كه مقرر داشته بود واقع گردد ( 2 . ( 3 ) در نسخهء ق : نه . ( 4 ) مقصود شارح بزرگوار از دهر و مانند كردن آن به عنكبوت ، چند بيت پيشين است كه جهت آگاهى بيشتر آورده شد : آن‌چنان معمور و باقى داشتت * تا كه دهرى از ازل پنداشتت