مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٣٨٥

عكس تعظيم پيغام سليمان - عليه السّلام - در دل . . .

ديد و اطلاق نديد .

قوله :

« السَّماءُ انْشَقَّتْ » آخر از چه بود * [ از يكى چشمى كه خاكيى گشود ]

قال - جلّ شأنه : « إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ . » « 1 » آنگاه كه آسمان شكافته شود ( جهت نزول ملايكه ) . اگرچه در اين سوره ذكر قيامت است ، ليكن حضرت مولوى انشقاق سما را اعم گرفته‌اند ؛ زيرا كه نزول ملايكه قبل از قيامت نيز متحقّق است كه هر صباح و مساء به جهت عرض اعمال نازل مىشوند و بر انبيا وحى مىآيد . پس فى الحقيقة ، شكافتن آسمان راجع شود به چشم گشودن آدم خاكى كه افراد انسانى از او به وجود آمدند و انبيا ظاهر شدند و محل وحى گرديدند .

قوله :

خاك از دُردى نشيند زير آب * [ خاك بين كز عرش بگذشت از شتاب ]

يعنى ، خاك كثافت دارد و آب لطافت . امّا به امر الهى همان خاك آن‌چنان لطيف شود كه از عرش بگذرد .

قوله :

[ گر هوا و نار را سفلى كند ] * تيرگى و دُردى و ثفلى كند « 2 »

ثفل ( بالضّم ) سوختهء ته ديگ باشد .

قوله :

چار طبع و علّت اولى نيَم * [ در تصرّف دائماً من باقيم ]

مقولهء حق‌ّتعالى [ است ] در ردّ مذهب ارباب بطلان كه طبايع را مؤثّر دانند و علل منتهى سازند به علّت اولى كه عقل باشد .

قوله :

[ عادت خود را بگردانم به وقت ] * اين غبار از پيش بنشانم به وقت

أى ، غبار كثرت موهوميه ؛ چنانچه در حقّ مقرّبان اين وعده امروز است و در حقّ محجوبان فردا .

قوله :

[ گويم اى خورشيد مقرون شوْ به ماه ] * هر دو را سازم چو دو ابر سياه

( 1 ) الانشقاق ( 84 ) آيهء 1 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] . ( 2 ) اين بيت در حاشيهء نسخهء ق آمده است .