مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٣٨٣

تتمّهء قصّهء حاسدان بر غلام خاص سلطان

حل كرد . پس لفظ آهن گسل ، صفت استاد باشد .

قوله :

گويىاش پنهان زنم آتش‌زنه * [ نى به قلب از قلب باشد روزنه ]

مقولهء مولوى است آن استاد را كه در باطن ، گرمى محبت تو دارم .

قوله :

او نمىخندد ز ذوق مالشت * [ . . . ]

خندهء استاد نه از اين راه است كه تو را مالش دهد و ذوق كند .

قوله :

[ . . . ] * او همىخندد بر آن اسگالشت

اسگالش ( به كاف عجمى ) مصدر به معنى خصومت و اذيت باشد و به معنى انديشه نيز آمده ؛ چنانچه بدسگال ، بدانديش را گويند .

قوله :

[ پس خداعى را خداعى شد جزا ] * كاسه زن كوزه بخور اينك سزا

خطاب به شاگرد است كه به استاد خدعه و فريب آغاز كرده و استاد نيز خدعه در جزاى خدعهء او به كار برد . يعنى ، بر هر كه كاسه زنى ، او كوزه بر تو زند . از قبيل آنكه :

« كلوخ‌انداز را پاداش سنگ است « 1 » » . و معنى اين مصرع را سيد نون‌اند [ ؟ ] كه احمق و ديوانه باش ؛ و اللّه أعلم ، اين معنى از كجا استنباط فرموده‌اند .

قوله :

چون دل او در رضا آرد عمل * [ آفتابى دان كه آيد در حمل ]

يعنى ، دل استاد چون خشنودى عمل خود ظاهر كند يا دل را چون عمل شاگرد به رضا آرد ، او را از خود راضى كند .

قوله :

چون ندانى تو خزان را از بهار * [ . . . ]

از خزان ، ناخشنودى و از بهار ، خشنودى استاد خواسته .

قوله :

[ . . . ] * چون ندانى رمز خنده درشمار « 2 »

( 1 ) نك : مثلها و حكمتها ؛ رحيم عفيفى ، ص 627 . ( 2 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ؛ نك : از دريا به دريا ؛ ذيل چون ندانى تو خزان .