مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٣٧٣

داستان فرمودن والى آن مرد را كه اين خاربن . . .

و قرب البحر مجذور العواقب « 1 » .

قوله :

گرچه صد چون من ندارد تاب بحر * [ ليك مىنشكيبم از غرقاب بحر ]

از اينجا تا سرخى ، مقولهء عاشق نامحرر است . در جواب ناصح مىگويد ، تشنه كه خود را در بحر غرق كند و جان نبرد ، بهتر از شخصى [ است ] كه دور از دريا جان به تشنگى سپرد .

قوله :

[ گر تو باشى راست ور باشى تو كژ ] * بيشتر مىغژ به دو واپس مغژ

غژيدن ، نشسته راه رفتن ؛ مثل اطفال و مردم لنگ و زمن .

قوله :

[ اى ملامتگر سلامت مر ترا ] * اى سلامت‌جو تويى واهى العرى

[ واهى العرى ] أى ، سست دست‌آويز و ضعيف دستگاه .

قوله :

باز ديوانه شدم من اى طبيب * [ باز سودايى شدم من اى حبيب ]

تلميح است به آنكه در اين داستان كشف اسرار قلبيه از حال او داد .

آمدن دوستان به بيمارستان به عيادت خواجه ذو النّون مصرى - رحمة اللّه عليه .

قوله :

[ خلق را تاب جنون او نبود ] * آتش او ريشهاشان مىربود

يعنى ، پرتو آشفتگى او زيركى عقلا را رباينده بود ؛ كنايه از آن باشد كه از شور جنون در دلش و گريبان مىآويخت .

قوله :

يك سواره مىرود شاه عظيم * در كف طفلان چنين درّ يتيم

گويا اعتذار است براى جرم نابينايى عوام كه شاه ، عظمت خود را پنهان داشته از بصاير و فرد برآمده و درّ شاهوار توحيد به دست نادان افتاد . اگر از شاه نهراسند و قدر درّ و گوهر نشناسند ، استبعاد ندارد ؛ لازم [ است ] كه به حكم سفاهت ، منصور به دار آويزند و گاه خون انبيا ريزند .

( 1 ) « و چه نيك گفته شده كه : سلطان چيزى جز يك درياى بزرگ نيست و نزديك شدن به دريا ، عواقب ريشه‌كنى دارد . »