مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٣٥٦

حسد كردن حشم بر غلام خاص

قوله :

[ افكن اين تدبير خود را پيش دوست ] * گرچه تدبيرت هم از تدبير اوست

حضرت مولوى اهل تدبير را در اين مصرع معذور هم داشته‌اند .

قوله :

[ ور ندارى باور از من رَوْ ببين ] * در نُبى « وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ » « 1 »

قال - عزّ اسمه : « مَكَرُوا وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ . » « 2 » مكر كردند ( كسانى كه عيسى - عليه السّلام - از ايشان احساس كفر كرده بود ) و خدا جزاى كفر به ايشان رسانيد ( تا باز خود را به خوارى تمام كشتند ) و خدا بهترين مكافات‌كنندگان است مكر را .

قوله :

[ گر ] تو گويى فايدهء هستى چه بود * [ در سؤالت فايده هست اى عنود ]

يعنى ، اگر شبهه شود تو را كه هرگاه وظيفهء بندگان عجز است و مقدّر بدل نمىشود و فايدهء هستى چيست ، جواب آن است كه اين سؤال به قصد فايده مىكنى . و هرگاه در سؤال تو باشد در ايجاد عالم چرا فايده نباشد و از اينكه فايدهء آفرينش معلوم يكى نباشد ، لازم نيست كه ديگرى هم از آن محرم بود . كما أخبر عنه - جلّ سبحانه - و قال :

« وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ . » « 3 » ايضا قال : « أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ . » « 4 » و ابيات آينده متمّم همين مدّعاست با نظاير و امثال عجيبه .

قوله :

[ هست بر مؤمن شهيدى زندگى ] * بر منافق مردنست و ژندگى

ژندگى أى ، پژمردگى .

قوله :

[ ليك گر آن قوت بر وى عارضيست ] * پس نصيحت كردن او را رائضيست

رائض كه اسب سركش را رام كند ؛ مثل پوزبند و غيره . حاصل معنى آنكه ، قوت

( 1 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع اوّل آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد . ( 2 ) آل عمران ( 3 ) آيهء 48 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] . ( 3 ) الحجر ( 15 ) آيهء 21 : « هرچه هست خزاين آن نزد ماست و ما جز به اندازه‌اى معيّن آن را فرونمىفرستيم . » ( 4 ) المؤمنون ( 23 ) آيهء 115 : « آيا پنداريد كه شما را بيهوده آفريده‌ايم و شما به نزد ما بازگردانده نمىشويد . »