مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٣٣٩

تتمّهء مفلس زندانى

مىگويد كه ، اهل عالم چيزى را كه خوش و پسنديده است مىخواهد و حال آنكه خوش به كردهء آنها خوش‌تزوير است نه خوش‌حقيقى . امّا ادراك به معنى ناكرده ، در آتش طلب آن مىسوزند و از خوش‌حقيقى تا تزويرى فرق نمىكنند ؛ مثلا از پير و جوان هركه هست طالب آرزوست ، ليكن سره از ناسره امتياز نمىتواند كرد .

قوله :

[ پرتوى بر قلب زد خالص ببين ] * بىمحك زر را مكن از ظنّ گزين

از محك ، نور بصيرت و معرفت مراد است . هركه دارد آن را كار مىفرمايد و هركه ندارد بايد كه خود را به صاحب محك بسپارد .

قوله :

بانگ غولان هست بانگ آشنا * [ . . . ]

از بانگ غولان ، دعوت اصحاب شيطنت كه خود را از اصحاب معرفت وانمايند ، اگر خواسته شود ، مناسب است . امّا حضرت مولوى ، وساوس نفسانى مراد داشته‌اند ؛ چنانچه تصريح خواهند كرد .

قوله :

[ . . . ] * آشنايى كو « 1 » كشد سوى فنا

از اين فنا ، هلاك و انهماك مراد است ؛ نه فنايى كه مراد ، سالكان طريقت باشند .

قوله :

[ نام هريك مىبرد غول اى فلان ] * تا كند آن خواجه را از آفلان

[ آفلان ] أى ، هالكان .

قوله :

[ ذكر حقّ كن بانگ غولان را بسوز ] * چشم چون نرگس « 2 » ازين كركس بدوز

نرگس ، سر به زير افكنده و بر پشت پا چشم دوخته [ كه ] به هيچ سو نمىبيند « 3 » .

قوله :

[ صبح كاذب را ز صادق واشناس ] * رنگ مى را باز دان از رنگ كاس

يعنى ، كاسه كه مجازا آنجا جا گرفته .

( 1 ) در نسخهء ق : كه . ( 2 ) همان : چشم نرگس را . ( 3 ) ويژگى سبكى است ؛ حرف اضافهء به در مقام نشانهء راى مفعولى است ، يعنى هيچ سو را نمىبيند .