مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٣٣٦

تتمّهء مفلس زندانى

مىگردد قوّت به سبب ظهور پيرى و زوال جوانى ) [ چرا تعقّل نمىكنيد ؟ ]

قوله :

[ . . . ] * دل طلب كن دل منهْ در استخوان

[ يعنى ] صورت ، استخوان و معنى ، مغز آن [ بود ] .

قوله :

كان جمالِ دل جمال باقيَست * [ دولتش از آب حيوان ساقيَست ]

يعنى ، جمال كه بر دل مىتابد ، جمال تجلّى حقّ است .

قوله :

[ خود هم او آبست و هم ساقى و مست ] * هر سه يك شد چون [ طلسم ] تو شكست

هركه از خود فانى گشت و جمال باقى دريافت ، آن جمال را در تجلّيات متنوّعه ناظر گرديد . پس آنچه گفت : هم او آبست و هم ساقى و مست ، كنايه از بسط آن تجلّى جمال است كه محيط است بر مراتب سه‌گانهء : سير الى اللّه و فى اللّه و باللّه .

قوله :

[ معنى تو صورتست و عاريت ] * بر مناسب شادى و بر قافيت

تعريض بر جهان صورت‌پرست [ است ] كه تهمت دريافت معنى بر خود بسته . يعنى ، آنچه به زعم خود معنى پنداشته و بدان شاد شده ، مناسب و مشاكل معنى است نه معنى ؛ و به جاى قافيه است و بر معنى اصلى را .

و قافيه در لغت ، پس رونده و از پى آينده را گويند و در اصطلاح كلمه [ اى ] كه در آخر شعر باشد ؛ اينجا معنى آخر مقصود است .

قوله :

كور را قسمت خيال غم‌فزاست * [ . . . ]

عاشق صورت ، در خيال بند است كه ثمرهء آن غم و اندوه است ؛ زيرا كه صورت نايد .

قوله :

[ . . . ] * بهرهء چشم آن « 1 » خيالات فناست

هركه چشم بينا دارد ، فناى [ خيالات ] خود [ دارد ] . چنانچه گذشت : هر سه يك شد چون طلسم تو شكست .

( 1 ) در نسخهء ق : اين .