مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٣١٥

اندرز كردن صوفى . . .

اشارت [ است ] به كريمهء : « نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي » « 1 » كه اضافت بكنت [ ؟ ] و كريمهء « يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ . » « 2 »

قوله :

[ . . . ] * روح حيوانى سفال جامد است « 3 »

يعنى ، حكم كلوخ دارد .

قوله :

[ يك زمان بگذار اى همره ملال ] * [ تا ] بگويم وصف خالى زان جمال

يعنى ، جمال حضرت ذو الجلال كه روح انسانى به منزلهء خالى است از آن . چون و چرا عبارت از ظهور تجلّى ذاتى و كمال ظهور تجلّيات در عالم ارواح از جمال و تفضيل بيرون خراميدن روح انسانى را به واسطهء اين مناسبت خال خوانده كه خال رخسار معشوق را فرّهى مىبخشد .

قوله :

در بيان نايد [ جمال ] حال او * [ . . . ]

يعنى ، حال آن خال در وصف نمىگنجد .

قوله :

[ . . . ] * هر دو عالم چيست عكس خال او

يعنى ، دو عالم به نور روح انسانى منوّر است ؛ پس ضمير او در مصرع اول ) راجع است به جانب حال و در مصرع ثانى ) به جانب حقّ - جلّ جلاله . و اگر هر دو ضمير را به جانب حقّ راجع كنيم هر مخدورى لازم نمىآيد .

و دقت عبد اللطيف كه اطلاق لفظ خال بر ذات پاك ذو الجلال نيامده ، دقتى كه از خال صفت خالقيت مراد داشته شود ، برجا نمىماند . و در اصل حضرت مولانا را نظر بر لفظ نيست ؛ چنانچه بناى داستان شبان و اعتراض حضرت موسى [ ع ] بر همين اصل است و نيز در دفتر ثالث مىفرمايند :

گر حديثت كژ بوَد معنيت راست * آن كژيَت لفظ مقبول خداست

( 1 ) الحجر ( 15 ) آيهء 29 ؛ « ص » ( 38 ) آيهء 72 : « از روح خود در آن دميدم . » ( 2 ) النّساء ( 4 ) آيهء 1 : « اى مردم ، بترسيد از پروردگارتان ، آنكه شما را از يك تن بيافريد . » ( 3 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، نك : از دريا به دريا ؛ ذيل روح انسانى كنفس .