مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٩١

گفتن پيغمبر - عليه السّلام - به گوش ركابدار امير المؤمنين على - كرّم اللّه وجهه - . . . الخ .

و در بعضى نسخ به جاى اين مصرع ، مصرع ديگر است و آن اين است : بين جوادىّ خردافروز را ؛ يعنى ، عطاى حقّ را كه خردافروزى كار اوست ، تماشا كن .

قوله :

باز شب منسوخ شد از نور روز * تا جمادى سوخت زان آتش‌فروز

يعنى ، وقتى كه شب يار روز شد ، وصف جمادى انسان يا خورشيد كه به سبب خواب به انقطاع شعاع عارض گشته بود ، از تابش خورشيد آتش افروز از او زائل شد .

قوله :

گرچه ظلمت آمد آن « نوم « 1 » سبات » * [ نه درونِ ظلمتست آب حيات ]

اشارت [ است ] به آيهء : « وَ جَعَلْنا نَوْمَكُمْ سُباتاً . » « 2 » [ سبات ] أى ، آسايش .

قوله :

[ نه در آن ظلمت خردها تازه شد ] * سكته‌اى سرمايهء آوازه شد

سكته ، كنايه از خواب است و چون به سبب خواب خرد تازه شود ، از خردمندان آثار غريبه به وجود آيد كه آوازهء آن در شرق و غرب عالم اشتهار پذيرد . پس سرمايهء آوازه ، خواب باشد كه سكته مانند است . و حاصل اين ابيات آن است كه ، شب به اعتبار آسايش در مقابلهء تعب آيتى است به از روز . و روز از اين حيثيت كه جماديت را مىسوزد آيتى است به از شب .

و همچنين سر چندين [ ؟ ] مستلزم فايده‌اى است كه نظر به ضدّ او آن فايده را احساس توان كرد . پس اضداد همگى آينه خوبىنماى يكديگر باشند و افعال الهى همه بر وفق ثواب باشد و اعتراض بر آن نشايد .

قوله :

[ چون بريده گشت حلق رزق خوار ] * « يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ » شد خوشگوار « 3 »

اشارت [ است ] به آيهء : « وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ . فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ . » « 4 »

( 1 ) در نسخهء ق : + و . ( 2 ) النّبأ ( 78 ) آيهء 9 : « و خوابتان را آسايشتان گردانيديم . » ( 3 ) در نسخهء ق : - خوش . ( 4 ) آل عمران ( 3 ) آيات 169 - 170 : « كسانى كه در راه خدا كشته شده‌اند مرده مپندار ، بلكه زنده‌اند و نزد پروردگارشان روزى داده مىشوند . از فضيلتى كه خدا نصيبشان كرده است شادمانند . »