مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٨٦

سؤال كردن آن كافر از امير المؤمنين على - كرّم اللّه وجهه - . . .

قوله :

يا تو واگو آنچه عقلت يافتست * يا بگويم آنچه بر من تافتست

پس چگونه دنيا در نظر غيب بين او صفت لقاى يوسف داشته باشد ، يا از اين معنى سؤال كند ؛ فافهم .

قوله :

تا بنگشايد درى را ديدبان * [ در درون هرگز نجنبد اين گمان ]

ديدبان أى ، لطف الهى .

قوله :

[ چون گشاده شد درى حيران شود ] * مرغ امّيد و طمع پرّان شود

أى ، به پرواز درآيد و بال بگشايد و اوج گيرد و نوميدى و انكار نماند .

سؤال كردن آن كافر از امير المؤمنين على - كرّم اللّه وجهه - . . .

سؤال كردن آن كافر از امير المؤمنين على - كرّم اللّه وجهه - . . .

قوله :

هفت اختر مر « 1 » جنين را مدّتى * مىكنند اى جان به نوبت خدمتى

نزد ارباب حكمت مقرّر است كه جنين را هفت ستارهء سياره پستان سياه به نوبت پرورش مىدهند و از هر يكى نقشى و صورتى در او پيدا مىگردد و بعد از همه نوبت تربيت آفتاب است و بدين ترتيب جان مىيابد .

قوله :

چون جنين را نوبتى تدبيرْ رو * از ستاره سوى خورشيد آيد او « 2 »

چنان تصوّر كن كه مصرع اخير ، مقدّم است بر مصرع اوّلى . پس بدان كه اين بيت مقولهء پهلوان است كه جان خوانده . چنانچه بالا گفت :

كه بفرما يا الْمؤمنين * تا بجنبد جان به تن همچون جنين

پس ضمير او راجع است به جانب جان پهلوان . و مصرع اخير ، مشبّه واقع شده . و نوبت تدبير ، كنايه از جان يافتن جنين است به تدبير . حاصل معنى آنكه ، به حكم تو يا امير ، جان من به سوى آفتاب حقيقت گرايد ؛ چنانچه جنين هنگام تدبير أى ، جان يافتن او به سوى آفتاب آيد .

( 1 ) در نسخهء ق : هر . ( 2 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ؛ نك : از دريا به دريا ؛ ذيل چون جنين را مدّت .