مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٧٤

بقيهء قصّهء زيد . . . الخ

ثغرها أى ، سرحدها .

قوله :

[ طاعت و ايمان كنون محمود شد ] * بعد مرگ اندر عيان مردود شد

زيرا كه آنجا بازار جزا گرم است ، نه عمل .

قوله :

اى برادر دست وادار از سخُن * خود خدا پيدا كند علم لدن

يعنى ، سخن از كشف مگو كه به تفهيم و تعليم ، كسى به علم لدنّى نرسد و سرّ وحدت درنيابد . هرگاه حكمت الهى اظهار و تقاضا كند ، غيب مرتفع شود .

قوله :

[ بس بوَد خورشيد را رويش گواه ] * أيّ شىء أعظم الشّاهد إله

أى ، اعظم شهادت من اللّه . و ربط اين داستان بما قبل چنين است كه ، در مراتب كشف و توحيد سخن مران ؛ زيرا كه وحدت ذات چون آفتاب تابان است و آفتاب خود گواه نورانيت است و حقّ تعالى خود شاهد وحدانيت است .

قوله :

نى « 1 » بگويم چون قرين شد در بيان * هم خدا و هم ملك هم عالمان

لفظ نى ، منع آن حكمت است كه بالا گفت : بس بود خورشيد را رويش گواه . الحال مىگويد ، همچنين نيست ؛ هرچند بر روشنى خورشيد و ماه طلعت او گواه بسنده است .

امّا اينجا لطيفه‌اى است كه با شهادت حقّ ، شهادت ملك و اهل علم مزدوج گرديده . كما جاء فى القرآن : « شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ . » « 2 » پس سرّ اين شهادتها [ ى ] ما را بيان بايد كرد كه چرا با شهادت حقّ قرين گرديده .

قوله :

زانكه شعشاع [ و ] حضور آفتاب * برنتابد چشم و دلهاى خراب

مشروع كرد در بيان سرّ شهادت ملايكه و اهل علم كه هر ديده را تاب ديدار آفتاب نيست ؛ لهذا ملايكه و اهل علوم را كه به منزلهء ماه و نجوم‌اند ، در شهادت با خود يار ساخت تا ضعيف چشمان به قدر قابليت و استعداد ، استفاضهء نور وحدانيت ربّ

( 1 ) در نسخهء ق : نه . ( 2 ) آل عمران ( 3 ) آيهء 18 : « اللّه حكم كرد - فرشتگان و دانشمندان نيز - كه هيچ خدايى بر پاى دارندهء عدل جز او نيست . »