مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٧٣

بقيهء قصّهء زيد . . . الخ

كارخانه ضرورى است . اگر سحاب نور را از باريدن ناچار است ، زمين تار را هم از پاليدن ؛ يعنى از بازجستن و تفحّص كردن و گداختن ناگزير است . و اين معنى را كه نور و ظلمت هر دو در كار است ، در دو بيت آينده توضيح كرده‌اند .

قوله :

« يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ » مىبايد مرا * زان ببستم روزنِ فانى سرا

انتقال [ است ] از زبان خود به لسان الهى .

قوله :

چون شكافم آسمان را در ظهور * چون بگويم « هَل تَرى فيها فطور » ؟

چون در مصرع اوّل ) به معنى اگر ، و در مصرع ثانى ) چگونه [ بوَد ] . و حاصل معنى آنكه ، اگر سقف سما شكافته بودى ، به معنى « هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ » چگونه مطابق آمدى ؟

قال اللّه تعالى : « فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ » « 1 » . پس بازگردان چشم را به سوى آسمان تا هيچ مىبينى در آن شكافى و نقصانى .

قوله :

تا درين ظلمت تحرّى گسترند * هركسى رو جانبى مىآورند

فايدهء حجاب بيان مىفرمايند كه ، متوجه اليه را متوجه در پس پردهء ظلمت از هر جانبى به تحرّى طلب مىكنند تا به حدّى كه كاملى متوقّع حصول اين غرض اسير خدمت ناقصى مىگردد و سلطانى شيفتهء جمال غلامى مىشود . چنانچه ابى يزيد بسطامى فرمودند كه : « سيصد زنديق را خدمت كردم تا به صديقى رسيدم . » و قصّهء محمود و اياز از آن مشهورتر است كه محتاج به ذكر باشد . لهذا حضرت مولوى مىفرمايند : مدّتى معكوس باشد كارها

قوله :

كو كه مدح شاه گويد پيش او * تا كه در غيبت بوَد او شرم‌جو ؟ « 2 »

يعنى ، كجا آنكه روح بر او مدح گويد تا آنكه غايبانه شرم نگه دارد ؟ از آن شخص كه در حضور مادح است تا شخصى كه غايبانه حيا مىكند ، تفاوت بسيار است .

قوله :

غايب از شه در كنار ثغرها * [ همچو حاضر او نگه دارد وفا ]

( 1 ) الملك ( 67 ) آيهء 3 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] . ( 2 ) در نسخهء ق : رو .