مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٧٠

قصّهء متّهم كردن غلامان . . . الخ

قوله :

ور ز دستت ديو خاتم را ببرد * [ پادشاهى فوت شد بختت بمرد ]

يعنى ، ديو نفس اگر خاتم ارادت از دست تو ربايد ، سلطنت زوال پذيرد .

قوله :

بعد از آن « يا حسرةً شد للْعباد « 1 » » * [ بر شما محتوم تا « يَوْمَ التَّنادِ » ]

يعنى ، بعد زوال سلطنت به حكم كريمهء : « يا حَسْرَةً عَلَى الْعِبادِ » « 2 » تا قيام ساعت و ساعت قيام ، كار تو جز ناله و فرياد نباشد .

قوله :

[ مكر خود را گر تو انكار آورى ] * از ترازو و آينه كى جان برى

يعنى ، شخص كامل كه مثل ترازو و آينه است ، گو باشد صفات تو را به تو نمايد ؛ زيرا كه آنچه بر عوام فرداى قيامت پيدا و آشكارا شود ، امروز بر خاطر خواص ظاهر و باهر است . يا آنكه وقت امتحان خوبى و زشتى اعمال ، انكار به كار نيايد . و برطبق اين معنى كه در روز جزا - عند الامتحان - انكار سود ندهد ، حكايت لقمان بيان مىفرمايند .

قصّهء متّهم كردن غلامان . . . الخ

قصّهء متّهم كردن غلامان . . . الخ

قوله :

[ بود لقمان در غلامان چون طفيل ] * پرمعانى تيره صورت همچو ليل

اشعار است بدان كه ، شب اگرچه به حسب صورت سياه است ، امّا در معنى رشك هزار خورشيد و ماه است .

چنانچه شيخ عطّار فرمايد :

چون در دل شب خيال او يار منست * من بندهء شب كه روز بازار منست

[ گفت لقمان سيّدا پيش خدا ] * بندهء خائن نباشد مرتضى

مرتضى أى ، پسنديده .

قوله :

[ امتحان را كارفرما اى كيا ] * شربتى ز آتش بنه بهر نما « 3 »

( 1 ) در نسخهء ق : يا حسرتا شد يا عباد . ( 2 ) يس ( 36 ) آيهء 30 : « اى دريغ بر اين بندگان » . ( 3 ) اين بيت در نسخهء ق يافته نشد ، و مصرع اوّل آن از مثنوى جعفرى برگرفته شد .