مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٤٧

مرتد شدن كاتب وحى به سبب . . .

عقلى و حياتى در جماد بودى كه موجب نطق شدى ، حواس به ادراك كردى . پس نطق جماد معقول نيست . اما نداند كه چنانچه حيوان را حواس است و انسان را زياده بر آن عقلى ، همچنين انبيا و اوليا را زياده بر حواس و عقول عامه . آن را درنمىيابد ، چون فهم فلسفى گمراه به سرّ :

« أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ » « 1 » نمىرسد ، منكر قدرت الهى است .

قوله :

گويد [ او ] كه پرتو سوداى خلق * بس خيالات آورد در راى خلق

يعنى ، فلاسفه گويند كه تصوّر نطق از جماد و استماع آن ، از سودا و خيال فاسد است .

و حال آنكه اين اعتقاد از پرتو فساد و كفر فلسفى است .

قوله :

[ فلسفى مر ديو را منكر شود ] * در همان دم سخرهء ديوى بوَد

فلسفى گويد كه ، ديو و پرى در خارج وجود ندارد . در همان دم كه بر اين قول خود مصرّ است ، سخرهء ديو است ؛ يعنى مسخّر شيطان است .

قوله :

گر نديدى ديو را خود را ببين * بىجنون نبْوَد كبودى بر جبين

مىفرمايد كه ، اى فلسفى اگر شيطان را نديده‌اى ، خود را ببين كه قدم بر قدم شيطان دارى . چه اصل و انكار از شيطان اگر شيطان نباشى ، انكار بر چنين تواريخ نباشد . و اين كنايه از آن است كه آثار ظلمت و قساوت قلب در ناصيهء منكران مرئى مىشود .

قوله :

هرك را در دل شك و پيچانيَست * [ در جهان او فلسفى پنهانيَست ]

پيچانى ، آن است كه از تصديق انبيا سرپيچيده شود .

قوله :

الْحذر اى مؤمنان كو « 2 » در شماست * [ در شما بس عالم بىمنتهاست ]

يعنى ، نفس كه شبهه‌انگيز [ است ] و رگ فلسفى را به حركت مىآرد ، در همه كس هست .

قوله :

جمله هفتاد و دو ملّت در توست * وه كه روزى آن برآرد از تو مست « 3 »

( 1 ) فصّلت ( 41 ) آيهء 21 : « خدايى كه هر چيزى را به سخن مىآورد . . . ما را به سخن آورده است . » ( 2 ) در نسخهء ق : كان . ( 3 ) همان : دست .