مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٤٥

مرتد شدن كاتب وحى به سبب . . .

[ سماط ] ( به كسر اوّل ) نطع و سفره . تعريض است به صومعه‌داران رسمى كه سفره پهن كنند و خود را مفيض و منعم و مفضل دانند .

[ قوله ] :

بس رباطى كه ببايد ترك كرد * تا به مسكن دررسد يك روز مرد

يعنى ، سالك هر منزل كه رسد آن را طى كرده ، قدم پيش گذارد تا به مقصد رسد .

قوله :

غنج و نازت مىنگنجد در جهان * [ باش تا كه من شوم از تو جهان ]

غنج بر وزن رنج ، ناز و كرشمه باشد . و ( بضمّ اوّل ) نيز به همين معنى آمده .

قوله :

تا كه چون در گور يارانت كنند « 1 » * [ طعمهء ماران و مورانت كنند ]

يعنى ، آداب تجهيز و تكفين و تدفين به‌جا بيارند يا نيارند .

قوله :

[ آن‌چنان‌كه پرتو جان بر تنست ] * پرتو ابدال بر جان منست

از ابدال ، اهل اللّه مطلق خواسته . يا هفت تن از اوليا كه بر قلب و قدم ابراهيم - على نبيّنا و عليه السّلام - باشند و چون يكى از آن هفت از عالم نقل كند ، از پرتو معنى خود چراغ ديگرى را كه قابل مرتبهء او باشد روشن كند . اطلاق اين اسم از جهت آن است كه صفات بشرى مبدّل گشته به صفات حقّانى . و بر تقدير ثانى ) بنا بر آنكه آن طايفه را افاضت نظر رسيده از ديگران و هر يكى بدل گشته از ديگرى ، و به اين اعتبار ابدال لقب شد ؛ بلكه در ماده ، هفت تن هر دو وجه موجّه مىشود .

قوله :

جانِ جان چو واكشد پا را ز جان * [ جان چنان گردد كه بىجان تن بدان ]

نظر اهل اللّه را جان جان گفته ؛ زيرا كه از نظر تربيت ، ايشان با جان همان كار كند كه جان با بدن كرده . پس چنانچه بدن به جان زنده است ، جان از پرتو نگاه اوليا زنده باشد .

قوله :

سر ازآن‌رو مىنهم من بر زمين * تا گواه من بوَد در يوم « 2 » دين

ربط اين بيت بما قبل چنين مىشود كه ، چون پرتو ابدال بر جان من تافته ، جان من سرّ

( 1 ) در نسخهء ق : گرم‌دارانت تو را گورى كنند . ( 2 ) همان : روز .