مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٢٩

در قصّهء آن يارى كه در يارى بكوفت

نديد ، به معنى نظير . چنانچه گويند : بىنديد ، يعنى بىنظير .

قوله :

« كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ « 1 » » * چون نه‌اى در وجه او هستى مجو

تصريح به مطلب كرد كه در جنب وجود حقيقى ، اثبات وجود ظلّ مجازى ، محض خطا و طراز خلعت سلوك مر اهل عرفان را دوام فنا باشد .

قوله :

زانكه در الّاست او از لا گذشت * هركه در الّاست او فانى نگشت

هركه خود را در وجه باقى محو كرد و اضافات از نظر او برخاست و صفات بشرى از او زائل شد ، باقى باشد نه فانى . آن زمان من و ما گفتن از او نباشد كه سمع و بصر و مجموع قواى او را حقّ متصرف است .

در قصّهء آن يارى كه در يارى بكوفت

در قصّهء آن يارى كه در يارى بكوفت

اين قصّه مبنى بر تأكيد است كه از رسم و آيين هستى فانى امكانى بايد گذشت .

قوله :

[ گفت من ، گفتش برو هنگام نيست ] * بر چنين خوانى مقام خام نيست

در بعضى نسخ لفظ خوان بى « واو » است به معنى خانه و خانمان ؛ كه استعمال آن در خانه و اسباب كنند ، از اين قبيل است .

قوله :

[ رشته را با سوزن آمد ارتباط ] * نيست در خور با « جمل سمّ الْخياط »

قال اللّه تعالى فى شأن الكفّار : « وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ . » « 2 » مراد آن است كه دخول كفّار در جنّت مانند ولوج شتر در سوزن محال است . و اينجا از شتر ، هستى موهوم مراد است .

قوله :

دست حقّ بايد مر آن را اى فلان * كو بوَد در « 3 » هر محالى كن فكان

يعنى به قوّت و قدرت بشرى رفع حجاب هستى دست ندهد ، مگر به تأييد الهى . اما

( 1 ) در نسخهء ق : كلّ شىء هالك جز وجه او . ( 2 ) الأعراف ( 7 ) آيهء 40 : « و به بهشت در نخواهند آمد تا آنگاه كه شتر از سوراخ سوزن بگذرد . » ( 3 ) در نسخهء ق : بر .