مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢١٦

قبول كردن خليفه . . . الخ

قوله :

گشت « 1 » آن دشنام نامطلوب او * خوش ز بهر عارض محبوب او

ضمير او ، در هر دو مصرع راجع به جانب عاشق [ است ] كه بالا گفت :

هرچه گويد مرد عاشق بوى عشق * [ از دهانش مىجهد در كوى عشق ]

از اينجا تا جايى كه مىگويد : اين حكايت گفته شد زير و زبر ، همه در بيان آن است كه نظر به معنى بايد كرد نه به صورت .

قوله :

از شكر گر شكل نانى مىپزى * طعم قند آيد نه نان چون مىمزى

يعنى ، لذّت دشنام معشوق عاشق داند و لذّت شكر كه صورت نان گرفته ، ذايق شناسد . « عرف من ذاق و من لم يذق [ لم ] يعرف « 2 » » .

قوله :

[ مرد حجّى همره حاجى طلب ] * خواه هند و خواه ترك و يا عرب

هندو ، عبارت از مرد هندى است .

قوله :

اين حكايت گفته شد زير و زبر * همچو فكر عاشقان بىپا و سر

عذر مىخواهند كه سبب ظهور كثرت معانى سخن از سخن برخاست و داستان مرد عرب قطعه‌قطعه شد و بر پاره‌اى از آن مرتبه به مرتبه‌اى در سلك نظم درآمد .

قوله :

سر ندارد كز « 3 » ازل بودست پيش * پا ندارد با ابد بودست خويش

اگر گوييم فكر عاشق سر ندارد هم درست است . و اگر گوييم اين حكايت سر و پا ندارد هم درست . بر هر دو تقدير ، ازلى و ابدى بودن فكر تا حكايت اشاره است به آنكه ، بسط و گشاد معنى پرتوى است از علم قديم و رنگ و بوى قدم دارد .

قوله :

حاش لِلّه اين حكايت نيست هين * نقد حال ما و تست اين خوش ببين

( 1 ) در نسخهء ق : گشته . ( 2 ) « كسى كه چشيد ، شناخت و كسى كه نچشيد ، نشناخت . » ( 3 ) در نسخهء ق : چون ز .