مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢١٤

قبول كردن خليفه . . . الخ

دجلهء حقيقى اگر قطره‌اى مىديد ، سبوى پرزر را كه بخشش سلطان بود ، در آب مىريخت .

قوله :

[ آنكه ديدندش هميشه بىخودند ] * بىخودانه بر سبو سنگى زدند

اى ، از قيد صورت برآمدند .

قوله :

اى ز غيرت بر سبو سنگى زده * [ وان شكستت خود درستى آمده ]

يعنى ، آن سبو را شكست كامل‌تر شده . خطاب [ است ] به سوى حقّ تعالى يا به جانب سالك .

قوله :

خُم شكسته آب ازو ناريخته * صد درستى زين شكست انگيخته

يعنى ، مواد طبيعت چون شكست خورد ، احكام او جا نيست درست گردد ؛ مانند قند كه شكل از شيشه اكتساب كرد . چون شيشه شكست ، قند ابيت [ ؟ ] جمع گشته ، ناريخته .

قوله :

جُزو جُزو خُم به رقصست و به حال * عقل جزوى را نموده اين محال

زيرا كه عقل در صورت مىنكرد نه در معنى .

قوله :

نه سبو پيدا درين حالت نه آب * [ خوش ببين و اللّه أعلم بالصّواب ]

زيرا كه آب با دريا آميخت و اجزاى سبو در كنار دريا جا كرد . پس تلاطم امواج دريا ، رقص معنوى اجزاى خم باشد .

قوله :

نان گِلست و گوشت گِل كم « 1 » خور ازين * تا نمانى همچو گِل اندر زمين

اشارت [ است به ] رياضت و تصفيه و تزكيه كه سيرى مكر زياده كرده‌اند .

قوله :

آلت اشكار خود جز سگ مدان * كمترك انداز سگ را استخوان

سگ نفس هرچند ضعيف‌تر و بينواتر ، طلب او بيشتر . و هر قدر به طلب بيش ، فتور به درجهء دولت و سعادت بيش . عيب را گرسنگى در طلب رزق سرگرم كرد و از خليفه

( 1 ) در نسخهء ق : كمتر .