مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ٢٠٦

در بيان آنكه چنانچه گدا عاشق . . . الخ

اشارت است به آيهء : « وَ أَمَّا السَّائِلَ فَلا تَنْهَرْ . » « 1 »

قوله :

آن يكى جودش گدا آرد پديد * وان دگر بخشد گدايان را مزيد

يك جود حقّ تعالى پديد آوردن گداست ؛ يعنى وجود گدا در نظر كريمان بخشش حقّ است . چنانچه قرة العين مصطفى حسن بن على المرتضى - على نبينا و عليه السّلام - هرجا سائلى مىديد ، دعا مىكرد و مىگفت : حاملان آخرت با شمايند كه اين بار سنگين را از دوش ما سبك مىسازند .

وجود ديگر آنكه ، گدايان را به مراياى احسان بنواز . و ظاهر معنى اين است كه تقرير كرده شده ، امّا در بطن اشارت است به آيهء : « اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ » « 2 » ، و آيهء : « إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ » « 3 » كه موجود است . جمله گدايان حق‌ّاند : يك جود ، اسماى عالم و عالميان است و افاضهء فيض وجود ؛ وجود ديگر ، تخصيص به انعامات لا تعدّ و لا تحصى .

قوله :

پس گدايان آينهء « 4 » جود حقند * وانكه با حقّند جودِ مطلقند

يعنى ، گدا دو قسم است : بسيارى از اين‌ها آينهء جود حق‌ّاند كه هركس در جمال آنها ديد ، دانست كه از راه جود به اين‌ها معامله بايد كرد ؛ و آن گدايان كه مشغول حق‌ّاند و خود را از نظر پنهان مىدارند ، خود مطلقند كه بدل كرده‌اند هستى خود را در نيستى .

قوله :

وانكه جز اين دو بوَد « 5 » خود مرده‌ايست * او برين در نيست نقش پرده‌ايست

يعنى ، گدايى كه خود را آينهء جود بيند و نه عين جود شناسد ، در حكم ميّت است ؛ زيرا كه ناظر دو صفت از اضطرار بر كنار است و از مر [ ده ] دور نمىگردد . و هركه از اين غافل شد ، صبر او مرد و چون صبر مرد ، او مرد . و مرده حركت نكند و از كسى چيزى نخواهد . پس درويشى كه از غير خدا چيزى خواهد ، او را مرده نتوان خواند . لهذا استثنا كرده ، او را حقير و ابله و بىخبر گفت .

( 1 ) الضّحى ( 93 ) آيهء 10 : « و گدا را مران . » ( 2 ) محمّد ( 47 ) آيهء 38 : « زيرا خدا بىنياز است و شما نيازمندانيد . » ( 3 ) العنكبوت ( 29 ) آيهء 6 : « زيرا خدا از همهء جهانيان بىنياز است . » ( 4 ) در نسخهء ق : آيت . ( 5 ) همان : دوست او .