مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٩٩

مخلص ماجراى عرب و جفت او

بالا اشارت كرديم كه [ مرد ] عرب ، عبارت از عقل و زن ، عبارت از نفس است . اكنون حضرت مولوى به همان معنى فرموده‌اند .

قوله :

[ اين زن و مردى كه نفسست و خرد ] * نيك بايستست بهر نيك و بد

بايست و پايست ، هر دو مىتوان خواند .

قوله :

[ نفس همچون زن پىِ چاره‌گرى ] * گاه خاكى گاه جويد سرورى

نفس ، در طلب انجاح مطالب و اسعاف معارف خويش گاه به مذلّت و نزل راضى شود و گاه تفوّق و تفاخر .

قوله :

گرچه سرّ قصّه اين دانه است و دام * صورت قصّه شنو اكنون تمام

يعنى ، اين دانه معنى و دام تأويل كه دانستى بعد تصريح .

قوله :

[ گر بيان معنوى كافى شدى ] * خلق عالم عاطل و باطل بُدى

زيرا كه اصل مقاصد دريافته ، از منازل سير و سلوك راه و روش و اعمال قطع نظر كردندى .

قوله :

گر محبّت فكرت و معنيستى * صورت صوم « 1 » و نمازت نيستى

يعنى ، سنّت الهى بر اين رفته كه معنى بىلباس صورت رخ ننمايد . اگر معانى صرف در محبّت كافى مىبود ، صور اعمال مثل : صوم و صلاة و حج و زكات باطل مىبود . امّا نه اين‌چنين است ، بلكه صور را در ظهور معنى اثرهاست و اشجار و اعمال را از حقايق ثمرها . هر عملى هديه‌اى است از بندگان به سوى حضرت رحمان .

هديه‌هاى دوستان با همدگر « 2 » تا سه بيت آينده « 3 » ، دليل است بر اثبات همان مدّعا كه صور اعمال عباد هدايا و هدايا گواه محبّت باشد .

( 1 ) در نسخهء ق : روزه . ( 2 ) با پس مصرع : نيست اندر دوستى الّا صور . ( 3 ) منظور شارح ، همين بيت ياد شده و دو بيت پس از آن است : تا گواهى داده باشد هديه‌ها * بر محبّتهاى مضمر در خفا زانكه احسانهاى ظاهر شاهدند * بر محبتهاى سرّ اى ارجمند