مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٧٤

نصيحت كردن زن مر شوهر را . . . الخ

ترّهات در اصل لغت ، راههاى باريك كه از شاهراه جدا باشد . و اين لفظ را بر اقوال هرزه بر سبيل استعاره اطلاق كنند .

قوله :

از قناعت كى تو جان افروختى * از قناعتها تو نام آموختى

قناعت ، سكون نفس عند عدم المألوفات و قرار دل در اوان تصادم آفات . اكثر اهل تفسير در آيهء : « مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً » « 1 » را به قناعت تفسير كرده‌اند .

قوله :

تو مخوانم جفت كمتر زن بغل * جفتِ انصافم نيَم جفتِ دغل

بغل زدن ، كنايه از تهزّى و تمسخر است .

قوله :

با « 2 » سگان بر استخوان در چالشى * چون نىِ اشكم تهى در نالشى

چالش ، با يكديگر درافتادن .

قوله :

چون كه عقل تو عقيلهء مردم است * آن نه عقلست بلكه « 3 » مار و كژدم است

عقيله ، بندى كه شتر را به آن بندند .

قوله :

نام حقّم بست نى آن راى تو * نام حقّ را دام كردى واى تو

مقولهء مار به افسونگر است « 4 » . يعنى افسون تو مشتمل بر اسم الهى بود از افسون .

( 1 ) النّحل ( 16 ) آيهء 97 : « هر زن و مردى كه كارى نيكو انجام دهد ، اگر ايمان آورده باشد زندگى خوش و پاكيزه‌اى به دو خواهيم داد . » ( 2 ) در نسخهء ق : زين . ( 3 ) همان : آنكه . ( 4 ) منظور شارح اين چند بيت پيشين است : هم تو مارى هم فسونگر اين عجب * مارگير و مارى اى ننگ عرب زاغ اگر زشتىِ خود بشناختى * همچو برف از درد و غم بگداختى مرد افسونگر بخواند چون عدو * او فسون بر مار و مار افسون برو گر نبودى دام او افسون مار * كى فسون مار را گشتى شكار مرد افسونگر ز حرص كسب و كار * درنيابد آن زمان افسون مار مار گويد اى فسونگر هين و هين * آنِ خود ديدى فسون من ببين . . .