مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٧٠

مغرور شدن مريدان . . .

اشارت [ است ] به قصّهء سامرى . حال او چنان بود كه هركس به وى نزديك شدى ، او را و آن كس را تب گرفتى . از اين سبب از مردم گريختى ، در وادى و صحرا به سر بردى .

كما وقع فى القرآن : « فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَياةِ أَنْ تَقُولَ لا مِساسَ . » « 1 » پس به درستى كه هست مر تو را عقوبت در زندگى تو . آنكه گويى هركه را كه نزديك تو آيد ، مسّ مكن مرا . و در بعضى تفاسير است كه اولاد سامرى نيز الحال ، همين حال دارند .

قوله :

گر بخواهم از كسى يك مشت نَسك * مر مرا گويد خمش كن مرگ و جَسك

در مصرع ثانى ) برطبق روزمرهء مردم كج‌خلق است كه در جواب سائل از راه طيش تير و تفنگ و اجل پيران و مرگ ناگهان از اين قسم كلمات ناسزا گويند . و امّا جَسك ، به معنى درد و رنج است .

قوله :

[ مر عرب را فخر غزوست و عطا ] * در عرب ما همچو خط اندر « 2 » خطا

يعنى ، خط در كلمه خطاست نه بر معنى خود است . همچنين كه در عرب داخليم ، معنى عربيت در ما نيست ؛ زيرا كه غزو [ و ] عطا نداريم .

مغرور شدن مريدان . . .

مغرور شدن مريدان . . .

قوله :

تو مريد و ميهمان آن كسى * كو ستاند حاصلت را از خسى

انتقال از صورت به معنى [ است ] . يعنى ، مريد مدّعى مزوّر در حكم مهمانى است كه به خانهء مفلس وارد شود و آن مفلس در مال مهمان دست دراز كند .

قوله :

نيست چيره چون ترا چيره كند * نور ندهد مر ترا تيره كند

پير ناتمام [ چون ] در دفع مخاوف راه سلوك خود دلير نيست ، مريد را چگونه دلير كند !

قوله :

همچو اعمش كو كند داروى چشم * چه كشد در ديده‌ها « 3 » الّا كه يشم

( 1 ) طه ( 20 ) آيهء 98 [ ترجمهء آن در متن آمده است ] . ( 2 ) در نسخهء ق : در عرب تو همچو اندر خط . ( 3 ) همان : چشمها .