مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٥٤

بيان اين [ حديث ] كه انّ لربّكم فى أيّام دهر . . . الخ

دست محبوب خود را از شهود نظر به جمال خود به خدمت نفرستاد . لهذا آن شب را شب تعريس و عروسى گفته‌اند كه به معنى سر آخر شب است . [ و ] به معنى عروسى انتقال كرده‌اند .

قوله :

در شب تعريس پيش آن عروسى * [ . . . ]

يعنى ، پيش عشق الهى .

قوله :

[ . . . ] * يافت جان پاك ايشان دست‌بوس

يعنى ، جان نبى [ ص ] و صحابه - كلّهم - از نسيمات آن نفحات كه با جان رسول اللّه - ص - آن شب يار بود ، مست شد . و شرف استشمام آن روايح طيّبه كه به منزلهء دست‌بوس بود ، همه را دست داد .

قوله :

عشق و جان هر دو نهانند و ستير * گر عروسش خوانده‌ام عيبى مگير

عذر اطلاق لفظ عروس ، به جان و عشق مىخواهند .

قوله :

از ملولى يار خامش كردمى * گر همو مهلت بدادى يك‌دمى

از ملولى ، عدم رضاى الهى مراد است . پس معنى چنين باشد كه ، از خوف عدم رضاى حقّ تعالى خاموش مىگرديدم [ و ] در شأن او سخن نمىراندم ، اگر آن حضرت مجال مىداد . در حديث آمده : « خذوا من أعمال ما تطيقونه « 1 » » قال اللّه : « فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ . » « 2 »

قوله :

كفرهم نسبت به خالق حكمتست * چون به ما نسبت كنى كفر آفتست

يعنى ، آنچه اضافت مىخواهد حقّ است [ و ] از راه ملاليت ، خلق و تكوين است . و از اين حيثيت ، عيب تصوّر نتوان كرد ؛ امّا اشيا بدون حقّ چون نسبت و اضافت پذيرد ، به واسطهء نقصان منسوب اليه عيب لاحق گردد . پس در تعريف و توصيف جمال محبوب هرچه بر زبان محبّان جارى شود ، نسبت به آن جناب عيب نباشد . اگر

( 1 ) « از اعمال آنچه در توانتان است ، برگيريد . » ( 2 ) النّساء ( 4 ) آيهء 129 : « ليكن يكباره به سوى يكى ميل نكنيد . »