مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٤٧

داستان پير چنگى . . . الخ .

آسمان و زمين ، پس بيرون رويد ؛ ( يعنى بگريزيد از خدا يا از نزول مرگ ) بيرون نمىتوانيد شد ، مگر به قهر و تسلّط و غلبهء حقّ .

چون معلوم شد كه آدمى و پرى را به حكم اين آيه ، مجال بيرون رفتن نيست از اقطار ارض و سماوات و محبوس اين عالم‌اند ، حضرت مولوى اين كريمه را دليل ساخته بر آنكه ، فهم نغمات انبيا به مدركات حسّى مقدور جنّ و انس نباشد ؛ زيرا كه آدمى و پرى زندانيان فرشند و دلهاى انبيا و اوليا عمّا دون العرش .

قوله :

نغمه‌هاى اندرون اوليا * اولا گويد كه اى جزهاى « 1 » لا

مراد از جزوها ، نيستى اشخاص [ است ] كه كمال از آنها منتفى است .

قوله :

گوش را نزديك كن كان دور نيست * ليك نقل او « 2 » به تو دستور نيست

يعنى ، گوش هوش خود را از حسّ صورى وارهان .

قوله :

جانهاى مرده اندر « 3 » گورتن * برجهد ز آوازشان اندر كفن

چون تن خاكى را به مغاك گور تشبيه كرد ، مراد از كفن ، غشاوهء غفلت باشد كه بر سراپاى انسان پيچيده است .

قوله :

بانگ حقّ اندر حجاب و بىحجيب « 4 » * آن دهد كو داد مريم را ز جيب

يعنى ، به واسطهء و بىواسطه . مصرع اول ) اشارت [ است ] به كريمهء : « وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ . » « 5 » و مصرع ثانى ) اشعار به كريمهء : « وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِيهِ مِنْ رُوحِنا وَ صَدَّقَتْ بِكَلِماتِ رَبِّها وَ كُتُبِهِ وَ كانَتْ مِنَ الْقانِتِينَ . » « 6 »

( 1 ) در نسخهء ق : اجزاى . ( 2 ) همان : آن . ( 3 ) همان : جان هر يك مرده‌اى در . ( 4 ) همان : حجاب . ( 5 ) الشّورى ( 42 ) آيهء 51 : « هيچ بشرى را نرسد كه خدا جز به وحى يا از آن سوى پرده ، با او سخن گويد . » ( 6 ) التّحريم ( 66 ) آيهء 12 : « و مريم دختر عمران را كه شرمگاه خويش را از زنا نگه داشت و ما از روح خود در آن دميديم . و او كلمات پروردگار خود و كتابهايش را تصديق كرد و او از فرمانبرداران بود . »