مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٣٣

شنيدن آن طوطى حركت طوطيان و مردن او در قفص و نوحهء خواجه

مراد آن است كه هرچند سبقت در محبّت از حقّ است ، بنده را بايد كه خود را محبوب نداند و مغرور نشود و در مقام ادب و فرمانبردارى باشد ؛ مثلا اگر شيخ بر مريد عاشق شود ، بايد كه لوازم عاشقى رها كند و شرائط مريد بجا آرد .

قوله :

بند كن چون سيل سيلانى كند * ورنه رسوايى و ويرانى كند

يعنى ، اگر به سرّ محبّت حقّ پى بردن تو را از جا برد و جوش مستى افزايد ، زبان نگاهدار و افشاى راز مكن .

قوله :

من چه غم دارم كه ويرانى بوَد * زير ويران گنج سلطانى بوَد

دفع و حلّ مقدّر [ است ] . گويا معترض گويد كه حضرت مولانا چرا زبان نگاه نمىدارند و حفظ سرّ نمىكنند ، حاصل جواب آنكه ، اگر آهنگ سير و ترك حفظ زبان از صاحب حال واقع شود ، باك نيست ؛ زيرا كه در خرابى او معموريهاست . و ابيات آينده مثبت همين مدّعاست .

قوله :

[ زير دريا خوش‌تر آيد يا زبر ] * تير او دلكش‌تر آيد يا سپر

تير ، كنايه از نزول بلاست . و سپر ، عبارت از ورود عطا و عاشقان بلانوش باشند .

قوله :

گر مرادت را مذاق شكّرست * بىمراد تو مراد دلبرست « 1 »

چون معشوق عاشق را بىمراد خواهد ، عاشق را ترك مراد سازگار است ؛ هرچند مراد شيرين باشد . بعد از آن تعداد كرشمه‌هاى معشوق مىفرمايند ؛

قوله :

هر ستاره‌اش خونبهاى صد هلال * [ خون عالم ريختن او را حلال ]

يعنى ، كرشمه مانند كواكب عالم‌افروز است كه خونبهاى صد عاشق تن گداخته ، هلال قامت مىتواند شد ؛ بلكه خون عالم ريختن ، آن كرشمه را مباح و حلال باشد .

قوله :

[ اى حيات عاشقان در مردگى ] * دل نيابى جز كه در دل بُردگى

يعنى ، دل وقتى دل مىشود كه از مو [ ت ] بستاند . عزيزى خوب گفته :

( 1 ) در نسخهء ق : بىمرادى نه مراد دلبرست .