مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٢٩

شنيدن آن طوطى حركت طوطيان و مردن او در قفص و نوحهء خواجه

عكس طوطى روح ، بعضى از آثار و صفات او [ است ] كه سبب و حركت قوالب گرديده . و حاصل معنى آنكه ، طوطى تو در باطن نهان است . اگر همّت مشاهدهء او برگمارى ، فريفتهء عكس او نشوى و در طلب شكار سايه ، از صيد مرغ بازنمانى .

قوله :

مىبرد شاديت را تو شاد از او * مىپذيرى ظلم را چون داد از او

مىبرد عكس است . يعنى محكوم سايه گشتى و اين ظلم را عين عدل تصوّر كردى تا به حدّى كه جان را بهر تن سوختى ؛ و حال آنكه تن را براى جان بايستى سوخت « 1 » .

چنانچه من كه جلال الدين رومىام ، تن را براى جان سوختم . پس مىفرمايند ؛

قوله :

سوختم من سوخته خواهد كسى * تا ز من آتش زند در هر « 2 » خسى

يعنى ، غير حقّ كه به منزلهء خس و خاشاك است ، اگر ميل سوختن آن دارى ، آتش عشق از من بستان .

قوله :

سوخته چون قابل آتش بوَد * [ . . . ]

از اين سخن ، مراد نابود شده [ است ] ؛ مثل شخصى كه جان را در هواى تن سوخته .

قوله :

[ . . . ] * سوخته بستان كه آتش‌كش بوَد

از اين سوخته ، فتيلهء چقماق مراد است .

قوله :

اى دريغا اى دريغا اى دريغ * كآنچنان ماهى نهان شد زير ميغ

افسوس هر حال ناقص [ است ] كه جان را سوخته و چراغ تن افروخته .

قوله :

چون زنم دم كآتش دل تيز شد * شير هَجر آشفته و خون‌ريز شد

و هجر ، غافل شدن از روح و به عكس روح قانع شدن و درآمدن ماه روح در زير ميغ .

( 1 ) شارح بزرگوار ، بيت آينده را نيز گزارش كرده است كه آورده شد : اى كه جان را بهر تن مىسوختى * سوختى جان را و تن افروختى ( 2 ) در نسخهء ق : اندر .