مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٢٨

شنيدن آن طوطى حركت طوطيان و مردن او در قفص و نوحهء خواجه

يعنى ، دريغ از جهت آن است كه تو را چنانچه مىديدم ، بازبينم و اين خيال سرسرى نيست ؛ بلكه خود را در غم تو هلاك كردن و از هستى ، انقطاع جستن است .

قوله :

غيرت آن باشد كه او غير همه است * آنكه افزون از بيان [ و ] دمدمه است

سرّ غيرت را بيان مىكند كه وجود مطلق ، غير وجود امكان است ؛ زيرا كه هستى ، غير نيستى باشد و شأن هستى برنتابد كه نام وجودات كونى اطلاق يابد . از اين سبب هستيها را نيست كرده‌اند .

قوله :

هرچه روزى داد و ناداد آمدم « 1 » * او ز اوّل گفته تا ياد آمدم « 2 »

تاجر مىگويد كه ، حق‌ّتعالى آنچه روزى داد و آن روزى كه ناداد او مرا ؛ يعنى ناداد پنداشتم آن را و شكر انعام به‌جا نياوردم . و آن مرغ زيرك از اول ذكر كرد ، تا ياد آمد مرا كه شكر نعمت به تقديم رسانيد ؛ زيرا كه طوطى پيوسته نام خدا مىگويد . پس به ذكر انعام و اكرام است .

قوله :

طوطيى كآيد ز وحى آواز او * [ . . . ]

به‌جاى لفظ وحى ، لفظ اوج هم ديده شد . اگر وحى خوانده شود به معنى الهام ، و اگر اوج باشد ، عالم علوى [ است ] . مولوى اينجا انتقال فرمودند از طوطى تاجر به طوطى روح انسانى .

قوله :

[ . . . ] * پيش از آغاز وجود آغاز او

مراد از وجود ، نشئهء عنصرى و عالم اجسام [ است ] به مقتضاى : « خلق اللّه الأرواح قبل الأجساد بألفى عام « 3 » . »

قوله :

[ اندرون تست آن طوطى نهان ] * عكس او را ديده تو بر اين و آن

( 1 و 2 ) در نسخهء ق : آيدم . ( 3 ) نك : كشف الأسرار و عدّة الأبرار ؛ ج 8 ، ص 511 [ با اندكى تفاوت ] . « خداى دو هزار سال ، پيش از كالبدها جانها را آفريد . »