مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى ) — الصفحة ١٠٨

سؤال كردن رسول روم . . . الخ

قوله :

پس محلّ وحى گردد گوش جان * وحى چه بوَد گفتن از حسّ نهان

بدانكه هرچه القا شود در قلب نبى ، وحى باشد . و هرچه در قلب ولى القا شود ، آن را الهام گويند . لهذا حضرت مولوى مىفرمايند كه ، مراد از وحى ارادت قلبى است كه حسّ ظاهر در او مدخل نباشد كه آن وحى مخصوص انبياست .

قوله :

لفظ جبرم عشق را بىصبر كرد * وانكه عاشق نيست حبس جبر كرد

يعنى ، آنچه حقّ در گوش مكوّنات گفت ، از آن مفهوم شد كه حركت و سكون هر ذرّه به افسون الهى است و هيچ مخلوقى را از آن مجال عدول نيست و اين همه مشعر است بر معنى جبر . از اين جهت تا لفظ جبر شنيدم ، عشق در من غلبه كرد و طاقت صبر نماند ، قدم در راه مجاهده برداشتم . و آنكه چاشنى عشق نداشت ، جهد نكرد و جبر حقيقى را كار نفرمود [ و ] در حبس انداخت . يعنى در استخراج و استخلاص معنى جبر از قيد لفظ نكوشيد و به اسم جبرى قانع شد [ و ] به سرّ معيت پى نبرد .

قوله :

اين معيّت با حقست و جبر نيست * [ . . . ]

اين جبر غير مشهور [ بود ] كه عبارت است از معيّت با حقّ تعالى ؛ نه جبر مشهور .

قوله :

[ . . . ] * اين تجلّى مهست و « 1 » ابر نيست

يعنى ، حقيقت اين معيّت در نظر خواص جفايى ندارد ؛ مثل روشنى ماه است كه حايلى از ابر نداشته باشد .

قوله :

[ ور بوَد اين جبر جبر عامه نيست ] * جبر آن امّارهء خودكامه نيست

يعنى ، اين معيّت خاصه را در اصل جبر نبايد گفت ؛ اگر گوييم ، نه به معنى جبر عامه باشد .

قوله :

[ غيب و آينده بر ايشان گشت فاش ] * ذكر ماضى پيش ايشان گشت لاش

يعنى ، غيب و شهادت در چشم بصيرت اين‌ها يكى باشد . و از روى وسعت و علم و

( 1 ) در نسخهء ق : اين .